Γιατί τη νύχτα έχει σκοτάδι;
Γιατί τη νύχτα έχει σκοτάδι;
Η απάντηση «επειδή έδυσε ο Ήλιος» ακούγεται προφανής. Στις αρχές του 19ου αιώνα όμως ο Γερμανός αστρονόμος Χάινριχ Όλμπερς πρόσεξε ένα αγκάθι: αν το σύμπαν ήταν άπειρο, υπήρχε από πάντα και τα αστέρια ήταν σκορπισμένα παντού, ο νυχτερινός ουρανός θα έπρεπε να είναι ολόκληρος γεμάτος αστέρια.
Όπου κι αν κοιτάξεις, θα βρεις ένα αστέρι
Είναι σαν σε ένα ατέλειωτο δάσος: προς όποια κατεύθυνση κι αν κοιτάξεις, το βλέμμα καταλήγει σε έναν κορμό δέντρου. Έτσι και σε ένα άπειρο σύμπαν κάθε βλέμμα προς τον νυχτερινό ουρανό θα κατέληγε σε κάποιο αστέρι.
Υπάρχουν κενά στον ουρανό;
Το 1995 το διαστημικό τηλεσκόπιο Χαμπλ έμεινε δέκα μέρες στραμμένο σε ένα σημείο φαινομενικά χωρίς κανένα αστέρι, μεγάλο σαν μπαλάκι του τένις στην άλλη άκρη ενός γηπέδου ποδοσφαίρου. Ανακάλυψε εκεί περίπου τρεις χιλιάδες γαλαξίες. Κι ανάμεσά τους υπάρχει ακόμα σκοτάδι.
Μήπως τα μακρινά αστέρια φωτίζουν λιγότερο;
Ένα μακρινό αστέρι φωτίζει πιο αδύναμα, αλλά φαίνεται και μικρότερο στον ουρανό. Απομάκρυνε τον Ήλιο τρεις φορές πιο μακριά: θα φαίνεται τρεις φορές πιο στενός, θα πιάνει εννιά φορές μικρότερη έκταση και θα στέλνει εννιά φορές λιγότερο φως. Κάθε κομμάτι της επιφάνειάς του λάμπει έτσι πάντα το ίδιο έντονα.
Ο ουρανός θα έπρεπε να λάμπει σαν τον Ήλιο
Όλα μαζί οδηγούν σε ένα περίεργο συμπέρασμα: αν κάθε βλέμμα κατέληγε στην επιφάνεια ενός αστεριού και κάθε επιφάνεια έλαμπε το ίδιο, όλος ο νυχτερινός ουρανός θα ήταν εξίσου φωτεινός με την επιφάνεια του Ήλιου. Και μέρα και νύχτα.
Το σύμπαν δεν είναι αιώνιο
Η λύση: το σύμπαν δημιουργήθηκε πριν από περίπου 13,8 δισεκατομμύρια χρόνια και το φως ταξιδεύει με πεπερασμένη ταχύτητα. Από τη γέννηση του σύμπαντος το φως πρόλαβε έτσι να φτάσει μόνο ως μια ορισμένη απόσταση.
Από τα μακρινά αστέρια το φως είναι ακόμα καθ’ οδόν
Το φως από τα πιο κοντινά αστέρια έχει φτάσει σε εμάς εδώ και πολύ καιρό. Από τα πιο μακρινά θα ταξίδευε περισσότερο από την ηλικία του σύμπαντος. Είναι ακόμα στον δρόμο, και γι’ αυτό εκεί βλέπουμε σκοτάδι.
Και το σύμπαν επιπλέον διαστέλλεται
Το 1929 ο Έντουιν Χαμπλ ανακάλυψε ότι το σύμπαν διαστέλλεται. Το φως ταξιδεύει πάντα με την ίδια ταχύτητα, αλλά ο δρόμος μπροστά του τεντώνεται στο μεταξύ, οπότε πρέπει να διανύσει μεγαλύτερη απόσταση. Από τα μακρινά αστέρια το ταξίδι του κρατά έτσι ακόμα περισσότερο.
Το φως στον δρόμο κοκκινίζει
Το φως είναι κύμα. Όταν το σύμπαν διαστέλλεται και ο χώρος τεντώνεται, τεντώνονται μαζί του και τα κύματα του φωτός που τον διασχίζουν. Τα μακρύτερα κύματα τα βλέπουμε πιο κόκκινα και πιο αχνά. Το φως από πολύ μακρινά αστέρια έτσι φτάνει μεν, αλλά το μάτι δεν το βλέπει πια.
Λοιπόν, γιατί τη νύχτα έχει σκοτάδι;
Επειδή το σύμπαν έχει ηλικία και το φως πεπερασμένη ταχύτητα. Από τα πιο μακρινά αστέρια το φως δεν έχει φτάσει ακόμα. Κι αυτό που φτάνει από πολύ μακριά, η διαστολή του σύμπαντος το τεντώνει τόσο, που το μάτι δεν το βλέπει. Το σκοτάδι ανάμεσα στα αστέρια είναι ένδειξη ότι το σύμπαν είχε αρχή.