Γιατί το καλοκαίρι κάνει ζέστη και τον χειμώνα κρύο;
Γιατί το καλοκαίρι κάνει ζέστη και τον χειμώνα κρύο;
Ή αλλιώς: γιατί έχουμε εποχές;
Φταίει η διαφορετική απόσταση από τον Ήλιο;
Η Γη δεν γυρίζει γύρω από τον Ήλιο σε κύκλο, αλλά σε έλλειψη. Άλλοτε είναι πιο κοντά στον Ήλιο και άλλοτε πιο μακριά. Άρα όταν η Γη είναι πιο κοντά στον Ήλιο, είναι καλοκαίρι;
Η πραγματική τροχιά είναι σχεδόν κύκλος
Η έλλειψη της Γης είναι ελάχιστα επιμηκυμένη – με το μάτι σχεδόν κύκλος. Πιο κοντά στον Ήλιο η Γη βρίσκεται στις αρχές Ιανουαρίου, μέσα στον δικό μας χειμώνα, και πιο μακριά στις αρχές Ιουλίου.
Δεν γίνεται να φταίει η απόσταση
Μια τέτοια διαφορά δεν φτάνει για τις εποχές. Κι εξάλλου τότε θα ήταν καλοκαίρι σε όλη τη Γη ταυτόχρονα. Όταν όμως στο βόρειο ημισφαίριο είναι καλοκαίρι, στο νότιο είναι χειμώνας.
Γιατί νοτιότερα κάνει περισσότερη ζέστη;
Όσο πιο κοντά στον ισημερινό, τόσο πιο ζεστά είναι κατά μέσο όρο. Η μέση ετήσια θερμοκρασία είναι στην Κεντρική Ευρώπη περίπου 8 °C, στον ισημερινό περίπου 27 °C.
Μετράει η γωνία με την οποία πέφτει το φως
Φώτισε ένα τραπέζι με φακό, πρώτα κάθετα από πάνω, μετά πλάγια. Πλάγια το ίδιο φως απλώνεται σε μεγαλύτερη επιφάνεια – η κηλίδα είναι μεγαλύτερη, αλλά πιο αχνή. Το ίδιο γίνεται με το φως του Ήλιου: ζεσταίνει περισσότερο όταν ο Ήλιος είναι ακριβώς πάνω από το κεφάλι.
Πόσες ακτίνες πέφτουν;
Όταν οι ακτίνες πέφτουν κάθετα, χτυπούν ένα κομμάτι γης ίδιου μεγέθους περισσότερες απ’ ό,τι όταν πέφτουν πλάγια. Γι’ αυτό τα ηλιακά πάνελ στρέφονται προς τον Ήλιο.
Και τώρα στη στρογγυλή Γη
Η Γη είναι στρογγυλή, άρα οι ακτίνες πέφτουν παντού με άλλη γωνία. Νοτιότερα πέφτουν πιο κάθετα και σε ένα κομμάτι επιφάνειας ίδιου μεγέθους πέφτουν περισσότερες. Όσο πηγαίνουμε βορειότερα, τόσο πιο πλάγια και τόσο λιγότερες. Και περισσότερες ακτίνες σημαίνουν περισσότερη ζέστη.
Αλλά έτσι οι εποχές δεν εξηγούνται
Η γωνία πρόσπτωσης εξηγεί γιατί στον νότο κάνει περισσότερη ζέστη. Γιατί όμως εναλλάσσονται το καλοκαίρι και ο χειμώνας; Τον Δεκέμβριο και τον Ιούνιο οι ακτίνες πέφτουν με την ίδια γωνία. Ή όχι;
Φταίει ο κεκλιμένος άξονας της Γης
Ως τώρα ζωγραφίζαμε τον άξονα της Γης λάθος – κάθετο. Στην πραγματικότητα δεν είναι κάθετος στην τροχιά της, αλλά κεκλιμένος κατά 23,4°. Και δείχνει πάντα προς την ίδια κατεύθυνση, προς τον Πολικό Αστέρα.
Γι’ αυτό εναλλάσσονται καλοκαίρι και χειμώνας
Τον Δεκέμβριο ο βορράς είναι στραμμένος μακριά από τον Ήλιο και οι ακτίνες πέφτουν πλάγια. Τον Ιούνιο γέρνει προς τον Ήλιο – οι ακτίνες πέφτουν πιο κάθετα και στο ίδιο κομμάτι γης πέφτουν τρεις φορές περισσότερες. Στο νότιο ημισφαίριο συμβαίνει το αντίθετο, γι’ αυτό εκεί έχουν καλοκαίρι τον Δεκέμβριο.
Και επιπλέον το καλοκαίρι οι μέρες είναι μεγαλύτερες
Όταν ο βορράς γέρνει προς τον Ήλιο, σε κάθε περιστροφή της Γης μένουμε περισσότερο στη φωτισμένη πλευρά. Στην Κεντρική Ευρώπη ο Ήλιος μένει στον ουρανό τον Ιούνιο περίπου 16 ώρες, τον Δεκέμβριο μόνο περίπου 8.
Και στον ισημερινό;
Εκεί οι ακτίνες πέφτουν όλο τον χρόνο σχεδόν το ίδιο κάθετα και η μέρα διαρκεί πάντα περίπου 12 ώρες. Καλοκαίρι και χειμώνα, όπως τα ξέρουμε, δεν έχουν – εναλλάσσεται η εποχή των βροχών με την ξηρή περίοδο.
Λύθηκε το μυστήριο!
Για το καλοκαίρι και τον χειμώνα δεν φταίει η απόσταση από τον Ήλιο, αλλά ο κεκλιμένος άξονας της Γης. Το καλοκαίρι ο Ήλιος μάς φωτίζει πιο κάθετα και περισσότερο, τον χειμώνα πλάγια και για λίγο.
Πιο μακριά από τον Ήλιο η Γη είναι στις αρχές Ιουλίου – μέσα στο καλοκαίρι του βορείου ημισφαιρίου. Αν έφταιγε η απόσταση, θα είχαμε χειμώνα τον Ιούλιο.