Ιστορίες

Γιατί βλέπουμε τον Ήλιο, ακόμα κι όταν έχει δύσει;

Όταν βλέπεις τον Ήλιο να δύει, έχει ήδη δύσει

Κοιτάς τον ηλιακό δίσκο να αγγίζει τον ορίζοντα. Στην πραγματικότητα όμως έχει ήδη δύσει ολόκληρος. Αυτό που βλέπεις είναι μόνο οπτική ψευδαίσθηση. Πώς γίνεται;

Έχει σχέση με τη διάθλαση του φωτός

Βάλε ένα καλαμάκι σε μια κούπα με νερό και κοίτα την επιφάνεια πλάγια από ψηλά. Κάτω από το νερό το καλαμάκι φαίνεται σπασμένο – σαν να λυγίζει προς τα πάνω, προς την επιφάνεια. Στην πραγματικότητα όμως είναι ίσιο.

Διάθλαση του φωτός

Όταν το φως περνά σε άλλο υλικό, αλλάζει ταχύτητα. Στο νερό ταξιδεύει περίπου κατά ένα τέταρτο πιο αργά απ’ ό,τι στον αέρα. Όταν μπαίνει πλάγια, αλλάζει ταυτόχρονα και κατεύθυνση – αυτό λέγεται διάθλαση του φωτός. Στο λάδι το φως επιβραδύνεται ακόμα περισσότερο, και έτσι το καλαμάκι θα φαινόταν πιο σπασμένο.

Πώς διαθλάται μία ακτίνα

Η ακτίνα ταξιδεύει ευθεία στον αέρα. Μόλις μπει πλάγια στο νερό, στην επιφάνεια κάμπτεται και συνεχίζει σε άλλη κατεύθυνση.

Φως από το διάστημα

Το φως του Ήλιου ταξιδεύει στο κενό διάστημα 8 λεπτά και 20 δευτερόλεπτα. Μετά μπαίνει στην ατμόσφαιρά μας. Και ο αέρας επιβραδύνει το φως, έστω και ελάχιστα – έτσι η ακτίνα κάμπτεται, όπως το καλαμάκι στο νερό.

Τον Ήλιο τον βλέπουμε ψηλότερα

Η λυγισμένη ακτίνα φτάνει στο μάτι λίγο πιο κάθετα από ψηλά. Το μάτι όμως δεν καταλαβαίνει ότι στη διαδρομή λύγισε, και έτσι βλέπουμε τον Ήλιο ψηλότερα στον ουρανό απ’ ό,τι είναι στην πραγματικότητα.

Δοκίμασέ το κάτω από το νερό

Όταν βρεθείς σε μια ήρεμη πισίνα και ο Ήλιος είναι χαμηλά, βούτα και κοίτα μέσα από το νερό προς τον ουρανό. Θα δεις τον Ήλιο ψηλότερα απ’ ό,τι όταν βγάλεις το κεφάλι έξω από το νερό: στην επιφάνεια το φως του διαθλάται άλλη μία φορά. Μόνο μην κοιτάς ποτέ τον Ήλιο κατευθείαν, ούτε κάτω από το νερό.

Όσο πιο πλάγια, τόσο περισσότερο

Όταν ο Ήλιος είναι ακριβώς από πάνω σου, το φως πέφτει κάθετα και δεν διαθλάται καθόλου. Όσο χαμηλότερα είναι ο Ήλιος, τόσο πιο πλάγια μπαίνει το φως στην ατμόσφαιρα και τόσο περισσότερο διαθλάται. Περισσότερο απ’ όλα κοντά στον ορίζοντα, πρωί και βράδυ: εκεί ανεβάζει τον Ήλιο περίπου 0,6°, λίγο περισσότερο από το μέγεθός του.

Γι’ αυτό τον βλέπουμε, ακόμα κι όταν έχει δύσει

Όταν ο δίσκος αγγίζει τον ορίζοντα, ο πραγματικός Ήλιος είναι ήδη ολόκληρος από κάτω του. Το φως του όμως κάμπτεται στην ατμόσφαιρα πάνω από τον ορίζοντα και φτάνει ως εμάς, και έτσι τον βλέπουμε ακόμα για λίγο.

Η μέρα είναι μεγαλύτερη απ’ όσο θα έπρεπε

Το ίδιο συμβαίνει και το πρωί: βλέπουμε τον Ήλιο πριν ανατείλει πραγματικά. Κάθε μέρα έχουμε έτσι μερικά λεπτά φως παραπάνω. Γι’ αυτό στην ισημερία η μέρα δεν διαρκεί ακριβώς 12 ώρες, αλλά μερικά λεπτά περισσότερο.

Άρα;

Ο Ήλιος που δύει και βλέπεις είναι μόνο εικόνα. Η ατμόσφαιρα διαθλά το ηλιακό φως όπως το νερό διαθλά το φως από το καλαμάκι, και έτσι τον βλέπεις ακόμα λίγα λεπτά αφότου έχει πραγματικά δύσει.