Πότε γίνεται το ηλιακό μεσημέρι;
Τι είναι τελικά το μεσημέρι;
Όταν λέμε μεσημέρι, ο καθένας φαντάζεται την ώρα 12:00. Το ηλιακό μεσημέρι όμως έχει αστρονομική σημασία και δεν ακολουθεί τους δείκτες του ρολογιού.
Ηλιακό μεσημέρι
Ο Ήλιος κάθε μέρα ανατέλλει στην ανατολή, ανεβαίνει στον ουρανό και δύει στη δύση. Ηλιακό μεσημέρι έχουμε όταν ο Ήλιος βρίσκεται στο ψηλότερο σημείο της ημέρας.
Ποιοι έχουν μεσημέρι ταυτόχρονα;
Το ηλιακό μεσημέρι δεν γίνεται παντού ταυτόχρονα. Την ίδια στιγμή το έχουν μόνο οι άνθρωποι στον ίδιο μεσημβρινό, δηλαδή στη γραμμή από τον βόρειο ως τον νότιο πόλο.
Κάθε πόλη είχε τη δική της ώρα
Παλιά κάθε πόλη ρύθμιζε τα ρολόγια της με τον δικό της Ήλιο, και έτσι στο Μπρνο της Τσεχίας τα ρολόγια πήγαιναν σχεδόν 9 λεπτά μπροστά από την Πράγα. Με τα τρένα αυτό δεν γινόταν πια: το δρομολόγιο θα έπρεπε να ξαναϋπολογίζεται σε κάθε σταθμό. Γι’ αυτό στα τέλη του 19ου αιώνα ο κόσμος χωρίστηκε σε ζώνες ώρας.
Η Ώρα Κεντρικής Ευρώπης ανήκει στον 15ο μεσημβρινό
Η Ώρα Κεντρικής Ευρώπης ρυθμίζεται από τον 15ο μεσημβρινό, που περνά από το τσεχικό Γιντρίχουφ Χράντετς. Εκεί ο Ήλιος είναι κατά μέσο όρο στο ψηλότερο σημείο στις 12:00, στην Πράγα περίπου 2 λεπτά αργότερα, στο Ας 11 λεπτά αργότερα και στην Όπαβα αντίθετα 12 λεπτά νωρίτερα. Η Ελλάδα ακολουθεί την Ώρα Ανατολικής Ευρώπης, δηλαδή τον 30ό μεσημβρινό.
Η μεσημβρινή γραμμή στον καθεδρικό του Μιλάνου
Στον καθεδρικό ναό του Μιλάνου μια ορειχάλκινη γραμμή διατρέχει το δάπεδο από νότο προς βορρά και στην οροφή από πάνω της υπάρχει μια μικρή οπή. Μέσα από αυτήν ο Ήλιος σχηματίζει στο δάπεδο μια φωτεινή κηλίδα. Όταν η κηλίδα περάσει πάνω από τη γραμμή, στο Μιλάνο είναι ηλιακό μεσημέρι.
Γιατί το μεσημέρι είναι στον νότο;
Στην Ευρώπη ο Ήλιος διασχίζει τον ουρανό από την ανατολή μέσω του νότου προς τη δύση και βρίσκεται στο ψηλότερο σημείο ακριβώς όταν είναι στον νότο. Γι’ αυτό η ορειχάλκινη μεσημβρινή γραμμή πηγαίνει από νότο προς βορρά: το φως πέφτει πάνω της ακριβώς το ηλιακό μεσημέρι.
Η θερινή ώρα προσθέτει μία ώρα
Στην Τσεχία το καλοκαίρι τα ρολόγια πάνε μία ώρα μπροστά. Ο Ήλιος όμως δεν μετακινείται – και έτσι στην Όπαβα φτάνει στο ψηλότερο σημείο μόλις γύρω στις 12:50.
Και μέσα στη χρονιά αλλάζει
Το ηλιακό μεσημέρι μετατοπίζεται και μέσα στη χρονιά. Η Γη κινείται γύρω από τον Ήλιο σε ελλειπτική τροχιά – τον χειμώνα είναι πιο κοντά του και τρέχει πιο γρήγορα, το καλοκαίρι πιο μακριά και επιβραδύνει – και επιπλέον ο άξονάς της είναι κεκλιμένος. Γι’ αυτό στις αρχές Νοεμβρίου το ηλιακό μεσημέρι έρχεται έως και 16 λεπτά νωρίτερα από τον μέσο όρο και στα μέσα Φεβρουαρίου 14 λεπτά αργότερα.
Δοκίμασε κι εσύ
Γύρω στο μεσημέρι μπήξε κάθετα στο έδαφος ένα ραβδί και κάθε δέκα λεπτά σημάδευε πού φτάνει η άκρη της σκιάς του. Η πιο κοντή σκιά δείχνει το ηλιακό μεσημέρι – και επειδή ο Ήλιος λάμπει από τον νότο, η σκιά δείχνει ακριβώς τον βορρά.
Άρα, πότε είναι μεσημέρι;
Όταν ο Ήλιος είναι στο ψηλότερο σημείο και στην Ευρώπη βρίσκεται ακριβώς στον νότο. Τι ώρα δείχνουν τότε τα ρολόγια εξαρτάται από το πού μένεις, από το αν ισχύει θερινή ώρα και από την εποχή του έτους.