Waarom is het ’s nachts donker?
Waarom is het ’s nachts donker?
Het antwoord “omdat de zon is ondergegaan” klinkt duidelijk. Maar in het begin van de 19e eeuw zag de Duitse sterrenkundige Heinrich Olbers een probleem: als het heelal oneindig was, er altijd al was en overal sterren stonden, zou de hele nachtelijke hemel vol sterren moeten zitten.
Waar je ook kijkt, je ziet een ster
Het is als in een oneindig bos: in welke richting je ook kijkt, je blik eindigt uiteindelijk op een boomstam. Zo zou in een oneindig heelal elke blik op de nachtelijke hemel op een ster eindigen.
Zijn er lege plekken aan de hemel?
In 1995 keek de ruimtetelescoop Hubble tien dagen lang naar een plek waar schijnbaar geen enkele ster stond, zo groot als een tennisbal aan het einde van een voetbalveld. Hij vond er ongeveer drieduizend sterrenstelsels. En ertussen is het nog steeds donker.
Misschien schijnen verre sterren zwakker?
Een verre ster schijnt zwakker, maar is aan de hemel ook kleiner. Zet de zon drie keer verder weg: ze wordt drie keer smaller, beslaat een negen keer kleiner oppervlak en er komt negen keer minder licht van haar aan. Elk stukje van haar oppervlak schijnt dus nog steeds even fel.
De hemel zou moeten stralen als de zon
Samen levert dat een vreemde conclusie op: als elke blik op het oppervlak van een ster eindigde en elk oppervlak even fel scheen, zou de hele nachtelijke hemel even helder zijn als het oppervlak van de zon. Overdag én ’s nachts.
Het heelal is niet eeuwig
De oplossing: het heelal is zo’n 13,8 miljard jaar geleden ontstaan en licht reist met een eindige snelheid. Sinds de oerknal heeft het dus maar tot een bepaalde afstand kunnen komen.
Het licht van verre sterren is nog onderweg
Het licht van sterren dichterbij is al lang bij ons aangekomen. Van verdere sterren zou het langer onderweg zijn dan het heelal oud is. Het is nog onderweg, en daarom zien we daar duisternis.
En het heelal dijt ook nog uit
In 1929 ontdekte Edwin Hubble dat het heelal uitdijt. Licht reist steeds even snel, maar de weg die het nog moet afleggen wordt intussen langer, dus het licht moet een grotere afstand afleggen. Van verre sterren doet het er daarom nog langer over.
Licht wordt onderweg roder
Licht is een golf. Als het heelal uitdijt en de ruimte zich uitrekt, rekken de lichtgolven die erdoorheen reizen mee. Langere golven zien we als roder en zwakker. Licht van heel verre sterren komt dus wel aan, maar het oog ziet het niet meer.
Dus waarom is het ’s nachts donker?
Omdat het heelal een leeftijd heeft en licht een eindige snelheid. Het licht van de verste sterren is nog niet bij ons aangekomen. En het licht dat van heel ver wel aankomt, wordt door de uitdijing van het heelal zo ver uitgerekt dat het oog het niet ziet. De duisternis tussen de sterren is een aanwijzing dat het heelal een begin had.