Verhalen

Waarom meten we de snelheid van schepen in knopen?

Waarom meten we de snelheid van schepen in knopen?

Schepen en vliegtuigen meten hun snelheid nog steeds in knopen. Tegenwoordig lijkt dat een rare, ouderwetse eenheid. Voor zeelieden was het volkomen logisch.

Raad eens: hoeveel is 10 knopen?

Breedtecirkels en meridianen

Elke plek op aarde wordt bepaald door twee getallen. De geografische breedte zegt hoe ver ze ten noorden of zuiden van de evenaar ligt. De geografische lengte zegt hoe ver ze ten oosten of westen van de nulmeridiaan ligt.

Welke breedtecirkel is de langste?

Breedtecirkels zijn cirkels om de aarde. Hoe dichter bij de pool, hoe korter ze zijn – bij de pool krimpen ze tot een punt. De langste is de evenaar, precies tussen de polen in: die meet ongeveer 40.000 km.

Waar loopt de nulmeridiaan?

De evenaar is door de aarde zelf bepaald. De nulmeridiaan had overal kunnen lopen. In 1884 spraken de landen af dat hij door het Engelse Greenwich zou gaan. Frankrijk was het er niet mee eens en rekende de lengte tot 1911 vanaf Parijs.

Breedte meet je in graden

De geografische breedte is een hoek. Ze zegt hoe ver een plek van de evenaar ligt, gezien vanuit het middelpunt van de aarde – en omdat de aarde rond is, meet je haar in graden. De evenaar heeft 0°, de polen 90°.

Breedtecirkels liggen overal even ver uit elkaar

Breedtecirkels lopen niet naar elkaar toe. Twee naburige breedtecirkels die 1° verschillen, liggen overal op aarde even ver uit elkaar – ongeveer 111 km. Bij de evenaar net zo goed als bij de pool.

En één minuut?

Een graad is verdeeld in 60 minuten. Delen we 111 km door 60, dan komt er per minuut ongeveer 1,85 km uit. Zo ver liggen twee breedtecirkels uit elkaar die één minuut verschillen. De kaart toont het centrum van Praag.

De zeemijl

De afstand tussen twee breedtecirkels die één minuut uit elkaar liggen, heeft een eigen naam: zeemijl. Tegenwoordig is die vastgelegd op precies 1.852 meter.

Wat is dan een knoop?

Een knoop is een snelheid: één zeemijl per uur. Een schip dat 1 knoop vaart, legt per uur 1.852 meter af. Vaart het recht naar het noorden, dan schuift het per uur precies één minuut geografische breedte op.

Waarom gebruiken we knopen nog steeds?

Een knoop hoort niet bij het metrieke stelsel en ook niet bij het Engelse stelsel met duimen en mijlen. Schepen en vliegtuigen gebruiken hem omdat je er makkelijk mee op de kaart rekent. Langs de rand van een zeekaart staat de schaalverdeling van de geografische breedte, en die is meteen ook de schaal in zeemijlen.

Een zeemijl is geen gewone mijl

De gewone mijl, die je kent van bijvoorbeeld Amerikaanse wegen, meet 1.609 meter en kwam voort uit de Romeinse mijl – duizend dubbele passen. De zeemijl is langer, 1.852 meter, en heeft met de gewone alleen de naam gemeen: ze komt voort uit de vorm van de aarde.

Knopen in een lijn

Op oude schepen werd een plankje aan een lijn met knopen in het water gegooid. Het schip voer door en een matroos telde hoeveel knopen er uitliepen voordat een kleine zandloper leeg was. Zoveel knopen als er uitliepen, zoveel knopen voer het schip.

Dus wat is één knoop?