Verhalen

Waarom zwelt de zon op tot een rode reus?

Waarom zwelt de zon op tot een rode reus?

Over ongeveer 5 miljard jaar begint de zon op te zwellen. Uiteindelijk slokt ze Mercurius en Venus op en komt haar rand bijna bij de baan van de aarde. Waarom? Dat leg je het best uit met het koken van havermoutpap.

Wat de zon aandrijft

In de kern van de zon is het meer dan 15 miljoen graden. Waterstof fuseert daar tot helium en maakt energie vrij – elke seconde fuseert er zo’n 600 miljoen ton waterstof. De zon heeft brandstof voor ongeveer 10 miljard jaar en zit nu ongeveer halverwege.

Waarom ze nu even groot blijft

De zwaartekracht trekt alles in de zon naar het midden en probeert haar samen te drukken. Heet gas duwt van binnenuit tegen. Zolang de kern steeds evenveel energie levert, zijn de twee krachten in evenwicht en blijft de zon even groot.

De brandstof in de kern raakt op

Over ongeveer 5 miljard jaar bestaat de kern alleen nog uit helium en stopt de fusie daar. Zonder fusie houdt de kern de druk niet vol, de zwaartekracht drukt hem samen en de samengedrukte kern wordt nog heter. Daardoor wordt ook de waterstof rond de kern heet, die tot nu toe te koud was om te fuseren – en die fuseert nu veel sneller dan de kern ooit deed.

Waarom pap overkookt en water niet

In water komen de stoombellen aan het oppervlak en ontsnapt de stoom. In dikke pap blijven ze steken. De stoom die eruit moet, laat de pap daarom steeds verder opzwellen – tot hij over de rand van de pan loopt.

De zon zwelt op

De dichte buitenlagen kunnen zoveel energie niet afvoeren – net zoals pap de stoom niet doorlaat. Het evenwicht verschuift en de zon zwelt op tot ongeveer tweehonderd keer zo groot, tot de energie weer weg kan. Bij pap zet je het vuur lager; de zon heeft geen knop.

Waarom rood

De opgezwollen zon heeft een enorm oppervlak en koelt daardoor af tot ongeveer 3.000 °C in plaats van de huidige 5.500 °C. Koeler gas gloeit roder, zoals smeulende sintels in een vuurtje. Toch geeft ze ongeveer 2.000 keer zoveel licht als nu, omdat ze zo groot is.

En de aarde?

Mercurius en Venus slokt de rode reus op. Of hij ook de aarde opslokt, weten we nog niet zeker – de zon verliest intussen een deel van haar massa en de aarde drijft iets verder weg. Bewoonbaar is ze dan allang niet meer: de zon schijnt steeds een beetje feller en over ongeveer een miljard jaar verdampen de oceanen.

Wat daarna komt

De rode reus stoot uiteindelijk zijn buitenlagen de ruimte in en die vormen een kleurrijke planetaire nevel. Alleen de hete kern blijft over, ongeveer zo groot als de aarde – een witte dwerg. Die fuseert niets meer en koelt miljarden jaren langzaam af.

Dus waarom?

Omdat er in de zon meer energie ontstaat dan er doorheen kan. Om dezelfde reden waarom je havermoutpap op het fornuis overkookt.