Wanneer is het ware middag?
Wat is middag eigenlijk?
Bij “middag” denkt iedereen aan 12:00 uur. Maar ware middag heeft een astronomische betekenis en richt zich niet naar de wijzers van de klok.
Ware middag
Elke dag komt de zon in het oosten op, klimt langs de hemel en gaat in het westen onder. Ware middag is het moment waarop de zon die dag het hoogst staat.
Wie heeft tegelijk middag?
Ware middag is niet overal tegelijk. Alleen mensen op dezelfde meridiaan hebben hem op hetzelfde moment, dus op dezelfde lijn van de noordpool naar de zuidpool.
Elke stad had haar eigen tijd
Vroeger zette elke stad de klokken naar haar eigen zon, dus liepen de klokken in het Tsjechische Brno bijna 9 minuten voor op die in Praag. Met de treinen ging dat niet meer: dienstregelingen zouden op elk station omgerekend moeten worden. Daarom werd de wereld aan het eind van de 19e eeuw verdeeld in tijdzones.
Onze tijd hoort bij de 15e meridiaan
De Midden-Europese Tijd (MET) volgt de 15e meridiaan, die door Jindřichův Hradec in Tsjechië loopt. Daar staat de zon gemiddeld om 12:00 uur het hoogst, in Praag ongeveer 2 minuten later, in het Tsjechische Aš 11 minuten later en in Opava juist 12 minuten eerder.
De meridiaanlijn in de Dom van Milaan
In de Dom van Milaan loopt een messing meridiaanlijn van zuid naar noord over de vloer en in het dak erboven zit een klein gaatje. De zon tekent daardoor een lichte vlek op de vloer. Als de vlek over de lijn schuift, is het in Milaan ware middag.
Waarom is het middag in het zuiden?
Bij ons loopt de zon langs de hemel van oost via zuid naar west en staat ze het hoogst precies als ze in het zuiden staat. Daarom loopt de messing meridiaanlijn van zuid naar noord: het licht valt er precies op bij ware middag.
Zomertijd voegt een uur toe
In de zomer zetten we de klok een uur vooruit. De zon verschuift echter niet – dus in het Tsjechische Opava staat ze pas rond 12:50 het hoogst.
En door het jaar heen schommelt het nog
Ware middag schuift tijdens het jaar ook nog heen en weer. De aarde draait namelijk in een ellips om de zon – in de winter staat ze dichterbij en gaat ze sneller, in de zomer staat ze verder weg en gaat ze langzamer – en haar as staat bovendien scheef. Daardoor is het begin november ware middag tot wel 16 minuten eerder dan gemiddeld en half februari 14 minuten later.
Probeer het zelf
Steek rond het middaguur een stok rechtop in de grond en markeer elke tien minuten waar het uiteinde van de schaduw ligt. De kortste schaduw wijst ware middag aan – en omdat de zon dan in het zuiden staat, wijst de schaduw precies naar het noorden.
Dus wanneer is het middag?
Als de zon het hoogst staat en bij ons precies in het zuiden. Welke tijd de klok dan aanwijst, hangt af van waar je woont, of de zomertijd geldt en van het seizoen.