Verhalen

Waarom zien we de zon nog nadat ze is ondergegaan?

Als je de zon ziet ondergaan, is ze al weg

Je kijkt hoe de zonneschijf de horizon raakt. In werkelijkheid is ze al helemaal ondergegaan. Wat je ziet, is maar optisch bedrog. Hoe kan dat?

Het heeft met lichtbreking te maken

Steek een rietje in een mok water en kijk schuin van boven naar het wateroppervlak. Onder water lijkt het rietje geknikt – alsof het omhoog naar het oppervlak is gebogen. In werkelijkheid is het gewoon recht.

Lichtbreking

Als licht in een andere stof komt, verandert zijn snelheid. In water gaat het ongeveer een kwart langzamer dan in lucht. Komt het schuin binnen, dan verandert ook de richting – dat heet lichtbreking. In olie vertraagt licht nog meer, dus het rietje zou nog sterker knikken.

Hoe één lichtstraal breekt

Een lichtstraal gaat rechtdoor door de lucht. Zodra hij schuin het water in gaat, buigt hij bij het oppervlak af en gaat in een andere richting verder.

Licht uit de ruimte

Licht van de zon reist 8 minuten en 20 seconden door de lege ruimte. Dan komt het in onze dampkring. Ook lucht vertraagt licht, al is het maar een heel klein beetje – en zo buigt de straal af, net als bij het rietje in water.

We zien de zon hoger

De gebogen straal komt iets steiler van boven in je oog. Het oog merkt niet dat de straal onderweg is afgebogen, dus zien we de zon hoger aan de hemel dan ze werkelijk staat.

Probeer het onder water

Als je in een rustig zwembad bent en de zon laag staat, duik dan onder en kijk vanonder het wateroppervlak naar de hemel. Je ziet de zon hoger dan wanneer je je hoofd boven water steekt: aan het wateroppervlak breekt het licht nog een keer. Kijk alleen nooit rechtstreeks in de zon, ook niet onder water.

Hoe schuiner, hoe sterker

Staat de zon recht boven je, dan valt het licht loodrecht binnen en breekt het helemaal niet. Hoe lager de zon, hoe schuiner het licht de dampkring in gaat en hoe sterker het breekt. Het meest bij de horizon, ’s ochtends en ’s avonds: daar tilt het de zon ongeveer 0,6° omhoog, iets meer dan de zon zelf groot is.

Daarom zien we de zon nog nadat ze is ondergegaan

Raakt de zonneschijf de horizon, dan staat de echte zon al helemaal eronder. Maar haar licht buigt in de dampkring over de horizon heen tot bij ons, en dus zien we haar nog even.

De dag is langer dan hij zou moeten zijn

Hetzelfde gebeurt ’s ochtends: we zien de zon eerder dan ze echt opkomt. Zo hebben we elke dag een paar minuten extra licht. Bij de equinox duurt de dag daarom niet precies 12 uur, maar een paar minuten langer.

Dus?

De ondergaande zon die je ziet, is maar een beeld. De dampkring buigt zonlicht zoals water het licht van het rietje buigt, en daarom zie je haar nog een paar minuten nadat ze echt is ondergegaan.