Dlaczego Księżyc oddala się od Ziemi?
Dlaczego Księżyc oddala się od Ziemi?
Tuż po swoim powstaniu Księżyc był dużo bliżej niż dziś – być może w odległości zaledwie jednej dwudziestej dzisiejszej. Na niebie był wtedy jakieś dwadzieścia razy szerszy. Od tamtej pory ciągle się od nas oddala. Dlaczego?
Pływy rozciągają Ziemię
Księżyc przyciąga bliższą stronę Ziemi mocniej niż tę dalszą. Przez to Ziemia nieznacznie się rozciąga – i najbardziej widać to na oceanach. Zarówno po stronie zwróconej do Księżyca, jak i po przeciwnej woda wznosi się, tworząc dwa wybrzuszenia. Gdy przez nie przejeżdżamy, mamy przypływ.
Wybrzuszenie ciągnie Księżyc do przodu
Ziemia obraca się w ciągu doby, a Księżyc okrąża ją w ciągu miesiąca. Obracająca się Ziemia porywa więc bliższe wybrzuszenie kawałek przed Księżyc. Grawitacja tej wody wciąż trochę popycha Księżyc w kierunku, w którym leci – jak huśtawkę, którą za każdym razem trochę podepchniesz. Dzięki temu Księżyc przyspiesza i powoli oddala się od Ziemi.
A Ziemia przy tym hamuje
Woda w wybrzuszeniach ociera się o dno morskie i wybrzeża, hamując obrót Ziemi. Co Ziemia traci na obrocie, to Księżyc zyskuje na obiegu. Na każdy kilometr, o który Księżyc się oddali, doba wydłuża się mniej więcej o pół sekundy.
Skąd to wiemy?
Astronauci z misji Apollo zostawili na Księżycu zwierciadła odbijające światło. Obserwatoria do dziś wysyłają w ich stronę błyski laserowe i z czasu, po którym wracają (około 2,6 s), liczą odległość do Księżyca z dokładnością do milimetrów. Tak wiemy, że oddala się o 3,8 cm rocznie – mniej więcej tak szybko, jak rosną paznokcie.
Koniec całkowitych zaćmień
Słońce jest około 400 razy szersze od Księżyca i jednocześnie około 400 razy dalej, więc na niebie wydają się prawie tak samo duże. Gdy Księżyc się oddala, na niebie maleje. Za mniej więcej 600 milionów lat nie zasłoni już całego Słońca i całkowite zaćmienia się skończą – zostaną tylko obrączkowe, jakie czasem widujemy już dziś.
Dokąd to wszystko zmierza?
Gdyby to trwało dziesiątki miliardów lat, Ziemia zwolniłaby tak, że byłaby zwrócona do Księżyca wciąż tą samą stroną – tak jak on do nas. Księżyc wisiałby wtedy stale w tym samym miejscu nieba, a z drugiej połowy Ziemi nie byłoby go widać nigdy. Do tego jednak nie dojdzie: Słońce już za kilka miliardów lat spuchnie w czerwonego olbrzyma.
Więc dlaczego Księżyc się oddala?
Bo Ziemia obraca się szybciej, niż Księżyc ją okrąża. Wodne wybrzuszenie popycha go do przodu, a on przyspiesza i się oddala – a Ziemia przy tym hamuje.