Kiedy jest południe słoneczne?
Czym właściwie jest południe?
Gdy ktoś mówi „południe”, każdy myśli o godzinie 12:00. Południe słoneczne ma jednak znaczenie astronomiczne i nie zależy od wskazówek zegara.
Południe słoneczne
Słońce codziennie wschodzi na wschodzie, wspina się po niebie i zachodzi na zachodzie. Południe słoneczne jest wtedy, gdy Słońce stoi najwyżej w ciągu dnia.
Kto ma południe w tej samej chwili?
Południe słoneczne nie następuje wszędzie naraz. W tej samej chwili mają je tylko ludzie na jednym południku, czyli na linii od bieguna północnego do południowego.
Każde miasto miało swój czas
Dawniej każde miasto nastawiało zegary według własnego Słońca, więc w Czechach zegary w Brnie szły prawie o 9 minut do przodu względem Pragi. Z pociągami to przestało działać: rozkład jazdy trzeba by przeliczać na każdej stacji. Dlatego pod koniec XIX wieku świat podzielono na strefy czasowe.
Nasz czas należy do 15. południka
Czas środkowoeuropejski opiera się na 15. południku, który przechodzi przez czeski Jindřichův Hradec. Tam Słońce stoi najwyżej średnio o 12:00, w Pradze około 2 minut później, w Aš o 11 minut później, a w Opawie przeciwnie – o 12 minut wcześniej.
Linia południka w katedrze w Mediolanie
W katedrze w Mediolanie biegnie po posadzce mosiężna linia z południa na północ, a w dachu nad nią jest mały otwór. Słońce rysuje przez niego na posadzce jasną plamę. Gdy plama przejdzie przez linię, w Mediolanie jest południe słoneczne.
Dlaczego południe jest na południu?
U nas Słońce wędruje po niebie od wschodu przez południe na zachód i najwyżej jest dokładnie wtedy, gdy stoi na południu. Dlatego mosiężna linia południka biegnie z południa na północ: światło pada na nią właśnie w południe słoneczne.
Czas letni dodaje godzinę
Na lato przesuwamy zegary o godzinę do przodu. Słońce się jednak nie przesuwa – więc w czeskiej Opawie stoi najwyżej dopiero koło 12:50.
A w ciągu roku to się jeszcze waha
Południe słoneczne przesuwa się też w ciągu roku. Ziemia krąży wokół Słońca po elipsie – zimą jest bliżej i leci szybciej, latem dalej i zwalnia – a do tego ma nachyloną oś. Przez to na początku listopada południe słoneczne jest nawet o 16 minut wcześniej niż średnio, a w połowie lutego o 14 minut później.
Sprawdź to sam
Koło południa wbij pionowo w ziemię patyk i co dziesięć minut zaznaczaj, dokąd sięga koniec jego cienia. Najkrótszy cień wskaże południe słoneczne – a ponieważ Słońce świeci z południa, cień wskaże dokładnie północ.
Więc kiedy jest południe?
Gdy Słońce stoi najwyżej i u nas jest dokładnie na południu. Co w tej chwili pokazują zegary, zależy od tego, gdzie mieszkasz i czy obowiązuje czas letni, a także od pory roku.