Historie

Dlaczego latem jest ciepło, a zimą zimno?

Dlaczego latem jest ciepło, a zimą zimno?

Albo inaczej: skąd się biorą pory roku?

Czy to wina odległości od Słońca?

Ziemia nie krąży wokół Słońca po okręgu, tylko po elipsie. Raz jest bliżej Słońca, raz dalej. Czy więc gdy Ziemia jest najbliżej Słońca, mamy u nas lato?

Prawdziwa orbita to prawie okrąg

Elipsa, po której krąży Ziemia, jest tylko odrobinę wydłużona – na oko to prawie okrąg. Najbliżej Słońca Ziemia jest na początku stycznia, w środku naszej zimy, a najdalej na początku lipca.

Odległość nie może być przyczyną

Taka różnica to za mało, by powstały pory roku. Poza tym lato byłoby wtedy na całej Ziemi jednocześnie. Tymczasem gdy u nas jest lato, na półkuli południowej jest zima.

Dlaczego na południe od nas jest cieplej?

Im bliżej równika, tym średnio cieplej. Średnia roczna temperatura wynosi u nas około 8 °C, a przy równiku około 27 °C.

Liczy się kąt, pod jakim pada światło

Poświeć latarką na stół, najpierw prosto z góry, potem z ukosa. Z ukosa to samo światło rozlewa się na większą powierzchnię – plama jest większa, ale słabsza. Z promieniami słonecznymi jest tak samo: najmocniej grzeją, gdy Słońce stoi dokładnie nad głową.

Ile promieni dociera?

Gdy promienie padają prostopadle, na kawałek ziemi o tej samej wielkości trafia ich więcej niż wtedy, gdy padają z ukosa. Dlatego panele słoneczne ustawia się w stronę Słońca.

A teraz na okrągłej Ziemi

Ziemia jest kulista, więc promienie padają wszędzie pod innym kątem. Na południe od nas padają bardziej pionowo i na równie duży kawałek powierzchni trafia ich więcej. Im dalej na północ, tym bardziej z ukosa i tym mniej. A im więcej promieni, tym cieplej.

Ale to jeszcze nie tłumaczy pór roku

Kąt padania wyjaśnia, dlaczego na południu jest cieplej. Ale dlaczego u nas zmieniają się lato i zima? W grudniu i w czerwcu promienie przecież padają pod tym samym kątem. A może nie?

Wszystkiemu winna jest nachylona oś Ziemi

Dotąd rysowaliśmy oś Ziemi źle – pionowo. W rzeczywistości nie jest prostopadła do orbity, po której krąży Ziemia, tylko nachylona o 23,4°. I wciąż wskazuje w tę samą stronę, na Gwiazdę Polarną.

Dlatego zmieniają się lato i zima

W grudniu północ jest odchylona od Słońca i promienie docierają do nas z ukosa. W czerwcu jest nachylona ku Słońcu – promienie padają bardziej pionowo i na ten sam kawałek ziemi trafia ich trzy razy więcej. Na półkuli południowej jest odwrotnie, dlatego lato mają tam w grudniu.

A do tego latem dni są dłuższe

Gdy północ jest nachylona ku Słońcu, przy każdym obrocie Ziemi dłużej przebywamy po oświetlonej stronie. W Europie Środkowej w czerwcu Słońce jest na niebie około 16 godzin, w grudniu tylko około 8.

A co przy równiku?

Tam promienie przez cały rok padają pod podobnym, dużym kątem, a dzień zawsze trwa około 12 godzin. Lata i zimy, jakie znamy, tam nie ma – zmieniają się pora deszczowa i pora sucha.

Zagadka rozwiązana!

To nie odległość od Słońca odpowiada za lato i zimę, tylko nachylona oś Ziemi. Latem Słońce świeci na nas bardziej pionowo i dłużej, zimą z ukosa i krótko.

Najdalej od Słońca Ziemia jest na początku lipca – w środku naszego lata. Gdyby chodziło o odległość, w lipcu mielibyśmy zimę.