Dlaczego widzimy Słońce, choć już zaszło?
Gdy widzisz zachodzące Słońce, ono już zaszło
Patrzysz, jak tarcza Słońca dotyka horyzontu. W rzeczywistości jednak całe już zaszło. To, co widzisz, to tylko złudzenie optyczne. Jak to możliwe?
Ma to związek z załamaniem światła
Włóż słomkę do kubka z wodą i spójrz na powierzchnię ukośnie z góry. Pod wodą słomka wygląda na złamaną – jakby była wygięta w górę, ku powierzchni. W rzeczywistości jednak jest wciąż prosta.
Załamanie światła
Gdy światło przechodzi do innej substancji, zmienia prędkość. W wodzie leci mniej więcej o jedną czwartą wolniej niż w powietrzu. Gdy wpada do niej ukośnie, zmienia przy tym kierunek – to właśnie nazywa się załamaniem światła. W oleju światło zwalnia jeszcze bardziej, więc słomka wyglądałaby na jeszcze mocniej złamaną.
Jak załamuje się jeden promień
Promień leci przez powietrze prosto. Gdy tylko ukośnie wpadnie do wody, na jej powierzchni się zagina i biegnie dalej w innym kierunku.
Światło z kosmosu
Światło ze Słońca leci przez pusty kosmos 8 minut i 20 sekund. Potem wpada do naszej atmosfery. Powietrze też spowalnia światło, choć tylko odrobinę – więc promień się zagina, tak samo jak przy słomce w wodzie.
Widzimy Słońce wyżej
Zagięty promień dociera do oka odrobinę bardziej z góry. Oko jednak nie wie, że po drodze promień się zagiął, więc widzimy Słońce wyżej na niebie, niż naprawdę jest.
Wypróbuj to pod wodą
Gdy będziesz w spokojnym basenie, a Słońce będzie nisko, zanurz się i spójrz spod powierzchni w stronę nieba. Zobaczysz Słońce wyżej niż wtedy, gdy wystawisz głowę nad wodę: na powierzchni jego światło załamuje się jeszcze raz. Tylko nigdy nie patrz prosto w Słońce, nawet pod wodą.
Im bardziej ukośnie, tym mocniej
Gdy Słońce jest dokładnie nad głową, światło pada prostopadle i wcale się nie zagina. Im niżej jest Słońce, tym bardziej ukośnie światło wpada do atmosfery i tym mocniej się załamuje. Najmocniej przy horyzoncie, rano i wieczorem: tam podnosi Słońce o mniej więcej 0,6°, czyli trochę więcej, niż wynosi średnica jego tarczy.
Dlatego widzimy Słońce, choć już zaszło
Gdy tarcza dotyka horyzontu, prawdziwe Słońce jest już całe pod nim. Jego światło jednak zagina się w atmosferze i dociera do nas zza horyzontu, więc jeszcze przez chwilę je widzimy.
Dzień jest dłuższy, niż powinien
To samo dzieje się rano: widzimy Słońce, zanim naprawdę wzejdzie. Każdego dnia mamy więc kilka minut światła więcej. Dlatego w dniu równonocy dzień nie trwa równo 12 godzin, tylko o kilka minut dłużej.
Więc?
Zachodzące Słońce, które widzisz, to tylko obraz. Atmosfera zagina światło słoneczne tak samo, jak woda zagina światło biegnące od słomki, więc widzisz Słońce jeszcze kilka minut po tym, jak naprawdę zaszło.