Hikâyeler

Ay Dünya’dan neden uzaklaşıyor?

Ay Dünya’dan neden uzaklaşıyor?

Ay, oluşumundan hemen sonra bugünden çok daha yakındı – belki bugünkü uzaklığının yirmide biri kadar. Gökyüzünde yaklaşık yirmi kat daha geniş görünürdü. O zamandan beri sürekli uzaklaşıyor. Neden?

Gelgit Dünya’yı uzatır

Ay, Dünya’nın yakın tarafını uzak tarafından daha güçlü çeker. Dünya bu yüzden azıcık uzar – bu en çok okyanuslarda görülür. Ay’a dönük yanda da, ters yanda da su kabarıp iki şişkinlik oluşturur. Biz bu şişkinliklerden geçerken met olur.

Şişkinlik Ay’ı öne çeker

Dünya bir günde döner, Ay ise onu bir ayda dolanır. Dönen Dünya, yakın şişkinliği Ay’ın biraz önüne sürükler. O suyun kütle çekimi Ay’ı gittiği yönde hafifçe itmeyi sürdürür – tıpkı salıncağı her seferinde azıcık itmen gibi. Ay böylece hızlanır ve yavaş yavaş Dünya’dan uzaklaşır.

Dünya da yavaşlıyor

Şişkinliklerdeki su deniz tabanına ve kıyılara sürtünür, Dünya’nın dönüşünü frenler. Dünya’nın dönüşte yitirdiğini Ay dolanmada kazanır. Ay her bir kilometre uzaklaştığında gün yaklaşık yarım saniye uzar.

Bunu nereden biliyoruz?

Apollo astronotları Ay’da yansıtıcı aynalar bıraktı. Gözlemevleri bugün de onlara lazer atımları gönderiyor; ışığın dönüş süresinden (yaklaşık 2,6 saniye) Ay’ın uzaklığını milimetre hassasiyetiyle hesaplıyor. Böylece yılda 3,8 cm uzaklaştığını biliyoruz – aşağı yukarı tırnaklarımızın uzadığı hızda.

Tam tutulmaların sonu

Güneş, Ay’dan yaklaşık 400 kat daha geniş ve aynı zamanda yaklaşık 400 kat daha uzak; bu yüzden gökyüzünde neredeyse aynı büyüklükte görünürler. Ay uzaklaştıkça gökte küçülür. Yaklaşık 600 milyon yıl sonra Güneş’i artık tamamen örtemeyecek ve tam tutulmalar sona erecek – yalnızca bugün de ara sıra gördüğümüz halkalı tutulmalar kalacak.

Bu nereye varır?

Bu on milyarlarca yıl sürseydi Dünya o kadar yavaşlardı ki Ay’a hep aynı yüzünü çevirirdi – Ay’ın bize yaptığı gibi. Ay gökte hep aynı yerde asılı dururdu ve Dünya’nın öbür yarısından hiç görünmezdi. Ama o kadar uzun sürmeyecek: Güneş birkaç milyar yıl sonra şişip kırmızı deve dönüşecek.

Peki Ay neden uzaklaşıyor?

Çünkü Dünya, Ay’ın dolandığından daha hızlı dönüyor. Su şişkinliği Ay’ı öne doğru itiyor, Ay hızlanıp uzaklaşıyor – Dünya ise bu sırada yavaşlıyor.