Ay’ın neden evreleri var?
Ay’ın neden evreleri var?
Bazen gökyüzünde ince bir hilal olur, bazen koca bir yuvarlak Ay. Bir aydan kısa sürede tüm evrelerden geçer, sonra yeniden başlar. Peki Ay’da tam olarak ne değişiyor?
Bir tahmin yap: Ay’ın hilal şeklini ne oluşturur?
Dünya’nın gölgesi değil
Hilali Dünya’nın gölgesi yapsaydı, Ay’ın Dünya’nın arkasında, Güneş’in karşısında olması gerekirdi. Oysa ilk dördün evresinde Ay yan tarafta, Dünya’nın gölgesi ise tamamen başka yöne bakıyor. Yine de Ay yarı karanlık.
Yarısı hep güneşte
Güneş, Ay’ı da Dünya’yı aydınlattığı gibi aydınlatır: bir yarısında gündüz, öbüründe gece olur. Aydınlık yarı, Ay yörüngesinde nerede olursa olsun hep Güneş’e bakar.
Dünya’dan o yarının bir kısmını görürüz
Ay dolandıkça aydınlık yarısına her seferinde başka açıdan bakarız. Yeni ayda arkadan bakarız ve hiçbir şey görmeyiz, dolunayda önden bakar, hepsini görürüz. Arada yalnızca bir kısmı görünür: hilal, dördün ya da neredeyse tüm disk.
Kendin dene
Karanlık bir odada yalnızca bir lamba yak ve bir topu uzattığın elinde başının biraz üstünde tut. Topla birlikte olduğun yerde yavaşça kendi etrafında dön. Topun üstünde sırayla hilali, yarıyı ve dolunayı göreceksin; tıpkı gökyüzündeki gibi.
Büyüyor mu, küçülüyor mu?
Ay’a bakıp aydınlık kısmın sağda mı solda mı olduğuna bak. Sağ taraf aydınlıksa, yani şekil D harfine benziyorsa Ay büyüyor. Sol taraf aydınlıksa, yani C gibiyse küçülüyor. Bu Kuzey Yarım Küre için geçerli, Avustralya’da tersi.
Neden 29,5 gün?
Ay, Dünya’nın etrafını 27,3 günde dolanır. Ama bir dolunaydan ötekine 29,5 gün geçer: bu arada Dünya Güneş’in etrafında biraz ilerler ve Ay’ın, Güneş’in tam karşısına yeniden geçmek için bir parça yol kat etmesi gerekir.
Peki Ay’ın neden evreleri var?
Ay kendi başına ışık saçmaz. Güneş onun hep yarısını aydınlatır, biz de bir ay boyunca o yarıya farklı açılardan bakarız.