Hikâyeler

Geceler neden karanlık?

Geceler neden karanlık?

“Çünkü Güneş battı” cevabı açık görünüyor. Ama 19. yüzyılın başında Alman astronom Heinrich Olbers bir sorun fark etti: Evren sonsuz olsaydı, hep var olsaydı ve yıldızlar her yere serpilmiş olsaydı, gece gökyüzü baştan sona yıldızlarla dolu olmalıydı.

Nereye baksan bir yıldız görürsün

Sonsuz bir ormana benziyor: Hangi yöne bakarsan bak, bakışın sonunda bir ağaç gövdesine takılır. Sonsuz bir evrende de gece gökyüzüne yönelen her bakış bir yıldızda biterdi.

Gökyüzünde boş yerler var mı?

1995’te Hubble Uzay Teleskobu on gün boyunca görünürde tek yıldız olmayan bir noktaya baktı; futbol sahasının ucundaki bir tenis topu kadar küçük bir nokta. İçinde yaklaşık üç bin gökada buldu. Aralarında ise hâlâ karanlık var.

Belki uzak yıldızlar daha az parlıyordur?

Uzak bir yıldız daha sönük parlar ama gökyüzünde daha küçük de görünür. Güneş’i 3 kat uzağa it: 3 kat daha dar olur, 9 kat daha küçük bir alan kaplar ve ondan gelen ışık 9 kat azalır. Yani yüzeyinin her parçası yine aynı parlaklıkta parlar.

Gökyüzü Güneş kadar parlak olmalı

Hepsini bir araya getirince tuhaf bir sonuç çıkıyor: Her bakış bir yıldızın yüzeyinde bitseydi ve her yüzey aynı parlaklıkta olsaydı, bütün gece gökyüzü Güneş’in yüzeyi kadar parlak olurdu. Üstelik gündüz de gece de.

Evren hep var olmadı

Çözüm şu: Evren yaklaşık 13,8 milyar yıl önce doğdu ve ışık sonlu bir hızla yol alıyor. Evrenin doğuşundan beri ışık yalnızca belli bir uzaklığa ulaşabildi.

Uzak yıldızların ışığı daha yolda

Yakın yıldızların ışığı bize çoktan ulaştı. Daha uzaktakilerin ışığının yolculuğu ise evrenin yaşından daha uzun sürerdi. O ışık hâlâ yolda; bu yüzden orada karanlık görüyoruz.

Üstelik evren genişliyor

1929’da Edwin Hubble evrenin genişlediğini keşfetti. Işık hep aynı hızla gider ama önündeki yol bu sırada uzar; ışığın daha uzun bir mesafe katetmesi gerekir. Bu yüzden uzak yıldızlardan bize daha da geç ulaşır.

Işık yolda kızarır

Işık bir dalgadır. Evren genişleyip uzayı gererken içinden geçen ışık dalgaları da gerilir. Daha uzun dalgaları daha kırmızı ve daha sönük görürüz. Çok uzak yıldızların ışığı bize ulaşır ama göz onu artık göremez.

Peki geceler neden karanlık?

Çünkü evrenin bir yaşı var ve ışığın hızı sonlu. En uzak yıldızların ışığı bize henüz ulaşmadı. Çok uzaktan gelen ışığı da evrenin genişlemesi öyle gerer ki göz onu göremez. Yıldızların arasındaki karanlık, evrenin bir başlangıcı olduğunun işaretidir.