Hikâyeler

Gerçek öğle ne zaman olur?

Öğle aslında nedir?

Öğle denince herkes saat 12:00’yi düşünür. Ama gerçek öğlenin astronomik bir anlamı var ve saatin ibrelerine bağlı değil.

Gerçek öğle

Güneş her gün doğudan doğar, gökyüzünde yükselir ve batıdan batar. Gerçek öğle, Güneş’in gün içinde en yüksekte olduğu andır.

Öğle kimlerde aynı anda?

Gerçek öğle her yerde aynı anda olmaz. Aynı anda yalnızca aynı meridyendeki, yani kuzey kutbundan güney kutbuna uzanan çizgideki insanlar yaşar.

Her şehrin kendi saati vardı

Eskiden her şehir saatini kendi Güneş’ine göre ayarlıyordu; bu yüzden Çekya’da Brno’nun saati Prag’ınkinden yaklaşık 9 dakika ileri giderdi. Trenlerle bu iş yürümez oldu: tarifeyi her istasyonda yeniden hesaplamak gerekirdi. Bu yüzden 19. yüzyılın sonunda dünya saat dilimlerine bölündü.

Orta Avrupa Saati 15. meridyene bağlı

Orta Avrupa Saati, Çekya’daki Jindřichův Hradec’ten geçen 15. meridyene göre işler. Orada Güneş ortalama olarak saat 12:00’de en yüksekte olur; Prag’da yaklaşık 2 dakika sonra, Aš’ta 11 dakika sonra, Opava’da ise tersine 12 dakika önce.

Milano Katedrali’ndeki meridyen

Milano Katedrali’nde zeminde güneyden kuzeye uzanan pirinç bir çizgi, üstündeki çatıda da küçük bir delik vardır. Güneş bu delikten zemine aydınlık bir leke düşürür. Leke çizgiyi geçtiğinde Milano’da gerçek öğle olur.

Öğle neden güneyde?

Orta Avrupa’da Güneş gökyüzünde doğudan güneye, oradan batıya doğru ilerler ve en yüksekte tam güneyde durduğu anda olur. Bu yüzden meridyen çizgisi güneyden kuzeye uzanır: ışık ona tam gerçek öğle vakti düşer.

Yaz saati bir saat ekler

Çekya ve Orta Avrupa Yaz Saati uygulayan diğer ülkelerde yaz için saatler bir saat ileri alınır. Güneş ise yerinden oynamaz – bu yüzden Opava’da en yükseğe ancak 12:50 civarında çıkar.

Üstelik yıl boyunca da kayıyor

Gerçek öğle yıl boyunca kaymaya devam eder. Çünkü Dünya Güneş’in etrafında elips biçiminde bir yörüngede dolanır – kışın ona daha yakındır ve daha hızlı gider, yazın daha uzaktır ve yavaşlar – üstelik ekseni de eğiktir. Bu yüzden gerçek öğle kasım başında ortalamadan 16 dakika erken, şubat ortasında ise 14 dakika geç olur.

Kendin dene

Öğle civarında yere dik bir çubuk çak ve her on dakikada bir gölgesinin ucunun nereye ulaştığını işaretle. En kısa gölge gerçek öğleyi gösterir – Güneş güneyden parladığı için gölge de tam kuzeyi gösterir.

Peki öğle ne zaman?

Güneş en yüksekteyken ve Orta Avrupa’dan bakınca tam güneyde dururken. O anda saatin kaçı gösterdiği, nerede yaşadığına, yaz saatinin geçerli olup olmadığına ve yılın hangi zamanında olduğuna bağlı.