Hikâyeler

Güneş’i battıktan sonra bile neden görürüz?

Güneş’in battığını gördüğünde, o çoktan batmıştır

Güneş’in diskinin ufka değdiğini izliyorsun. Oysa aslında Güneş çoktan tamamen battı. Gördüğün şey yalnızca bir göz yanılması. Bu nasıl mümkün?

Işığın kırılmasıyla ilgili

Pipeti bir bardak suya daldır ve su yüzeyine yukarıdan, eğik bak. Pipet suyun altında kırık görünür – sanki yüzeye doğru yukarı bükülmüş gibi. Oysa aslında hâlâ düzdür.

Işığın kırılması

Işık başka bir maddeye geçince hızı değişir. Suda havadakinden yaklaşık dörtte bir daha yavaş gider. Suya eğik girince yönü de değişir – buna ışığın kırılması denir. Yağda ışık daha da yavaşlar, pipet de daha çok kırılmış görünürdü.

Tek bir ışın nasıl kırılır

Işın havada düz gider. Suya eğik girer girmez yüzeyde kırılır ve başka bir yönde devam eder.

Uzaydan gelen ışık

Güneş’ten çıkan ışık boş uzayda 8 dakika 20 saniye yol alır. Sonra atmosferimize girer. Hava da ışığı yavaşlatır, ama çok az – bu yüzden ışın, sudaki pipette olduğu gibi kırılır.

Güneş’i daha yüksekte görürüz

Kırılan ışın göze biraz daha dik, yukarıdan gelir. Göz ise ışının yolda kırıldığını anlayamaz; bu yüzden Güneş’i gökyüzünde gerçekte olduğundan daha yüksekte görürüz.

Bunu su altında dene

Sakin bir havuzdayken ve Güneş alçaktayken suya dal ve su yüzeyinin altından gökyüzüne bak. Güneş’i, başını sudan çıkardığındakinden daha yüksekte göreceksin: ışığı su yüzeyinde bir kez daha kırılır. Yalnız Güneş’e asla doğrudan bakma, su altında bile.

Ne kadar eğikse o kadar çok

Güneş tam tepedeyken ışık dik gelir ve hiç kırılmaz. Güneş ne kadar alçaksa ışık atmosfere o kadar eğik girer ve o kadar çok kırılır. En çok ufukta, sabah ve akşam: orada kırılma Güneş’i yaklaşık 0,6° yukarı kaldırır; bu, Güneş’in görünen çapından biraz fazladır.

İşte bu yüzden Güneş battıktan sonra da görürüz

Disk ufka değdiğinde gerçek Güneş çoktan tamamen ufkun altındadır. Ama ışığı atmosferde kırılarak ufkun üzerinden bize ulaşır, bu yüzden onu bir süre daha görürüz.

Gün olması gerekenden uzun

Aynısı sabah da olur: Güneş’i gerçekten doğmadan önce görürüz. Böylece her gün birkaç dakika fazladan ışığımız olur. Bu yüzden ekinokslarda gün tam 12 saat değil, birkaç dakika fazladır.

Peki?

Gördüğün batan Güneş yalnızca bir görüntü. Atmosfer güneş ışığını, suyun pipetten gelen ışığı kırdığı gibi kırar; bu yüzden Güneş’i gerçekten battıktan sonra birkaç dakika daha görürsün.