Gemilerin hızı neden knot ile ölçülür?
Gemilerin hızı neden knot ile ölçülür?
Gemiler ve uçaklar hızı hâlâ knot (İngilizce “düğüm”) ile ölçüyor. Bugün tuhaf, eski bir birim gibi görünüyor. Denizciler için ise çok mantıklıydı.
Tahmin et: 10 knot kaç km/sa eder?
Paraleller ve meridyenler
Dünya’daki her yeri iki sayı belirler. Enlem, yerin Ekvator’dan kuzeye ya da güneye ne kadar uzak olduğunu söyler. Boylam ise yerin başlangıç meridyeninin ne kadar doğusunda ya da batısında olduğunu söyler.
En uzun paralel hangisi?
Paraleller Dünya’nın etrafındaki çemberlerdir. Kutba yaklaştıkça kısalırlar – kutupta bir noktaya dönüşürler. En uzunu, kutupların tam ortasındaki Ekvator: yaklaşık 40.000 km uzunluğunda.
Başlangıç meridyeni nereden geçer?
Ekvator’u Dünya’nın kendisi belirledi. Başlangıç meridyeni ise her yerden geçebilirdi. 1884’te devletler İngiltere’deki Greenwich üzerinde anlaştı. Fransa buna katılmadı ve 1911’e kadar boylamı Paris’ten saydı.
Enlem derece ile ölçülür
Enlem bir açıdır. Dünya’nın merkezinden bakınca bir yerin Ekvator’dan ne kadar uzak olduğunu söyler – Dünya yuvarlak olduğu için derece ile ölçülür. Ekvator 0°, kutuplar 90°’dir.
Paraleller birbirinden eşit uzaklıktadır
Paraleller birbirine yaklaşmaz. 1° arayla duran iki komşu paraleli Dünya’nın her yerinde aynı mesafe ayırır – yaklaşık 111 km. Ekvator’da da kutupta da.
Peki ya bir dakika?
Bir derece 60 dakikaya bölünür. 111 km’yi 60 parçaya bölersek bir dakikaya yaklaşık 1,85 km düşer. Enlemleri bir dakika farklı olan iki paralel birbirinden bu kadar uzaktır. Haritada Prag’ın merkezi görünüyor.
Deniz mili
Birbirinden bir dakika uzaktaki iki paralelin arasındaki mesafenin kendi adı var: deniz mili. Bugün tam olarak 1.852 metre kabul edilir.
Peki knot nedir?
Knot bir hızdır: saatte bir deniz mili. 1 knot hızla giden bir gemi saatte 1.852 metre yol alır. Tam kuzeye giderse her saat enlemde bir dakika ilerler.
Knot neden hâlâ kullanılıyor?
Knot, ne metrik sisteme ne de inç ve mil sistemine aittir. Gemiler ve uçaklar onu kullanır, çünkü onunla harita üzerinde hesap yapmak kolaydır. Bir deniz haritasının kenarında enlem ölçeği vardır ve bu ölçek aynı zamanda deniz mili cinsinden ölçektir.
Deniz mili kara mili değildir
Örneğin Amerika’daki yollardan tanıdığın kara mili 1.609 metredir ve Roma milinden doğmuştur – bin çift adımdan. Deniz mili daha uzundur, 1.852 metre; kara miliyle yalnızca adı ortaktır: Dünya’nın şeklinden gelir.
Düğümlü ip
Eski gemilerde parakete denen, düğümlü ipe bağlı bir tahta suya atılırdı. Gemi ilerlerken denizci küçük kum saati bitene kadar kaç düğümün suya aktığını sayardı. Kaç düğüm aktıysa, gemi o kadar knot hızla gidiyordu. Birimin adı İngilizce “düğüm” (knot) sözcüğünden gelir.