Yazın neden sıcak, kışın neden soğuk?
Yazın neden sıcak, kışın neden soğuk?
Ya da mevsimler neden var?
Güneş’e olan farklı uzaklık yüzünden mi?
Dünya Güneş’in etrafında daire değil, elips çizerek dolanır. Kimi zaman Güneş’e daha yakındır, kimi zaman daha uzak. Peki Dünya Güneş’e en yakınken Orta Avrupa’da yaz mı olur?
Gerçek yörünge neredeyse bir daire
Dünya’nın dolandığı elips çok az basıktır: gözle bakınca neredeyse daire. Dünya Güneş’e en yakın ocak başında, Kuzey Yarım Küre’de kışın ortasında; en uzak ise temmuz başında.
Uzaklık olamaz
Böyle bir fark mevsimlere yetmez. Üstelik o zaman tüm Dünya’da aynı anda yaz olurdu. Oysa Orta Avrupa’da yazken Güney Yarım Küre’de kış.
Güneye gidince neden daha sıcak?
Ekvator’a ne kadar yakınsan, ortalama o kadar sıcaktır. Yıllık ortalama sıcaklık Orta Avrupa’da yaklaşık 8 °C, Ekvator’da yaklaşık 27 °C.
Işığın hangi açıyla düştüğü önemli
El feneriyle masayı önce tam yukarıdan, sonra eğik aydınlat. Eğik gelince aynı ışık daha geniş bir alana yayılır: leke büyür ama soluklaşır. Güneş ışığında da böyle: en çok, Güneş tam tependeyken ısıtır.
Kaç ışın düşer?
Işınlar dik düşünce aynı büyüklükteki toprak parçasına, eğik düştüklerinden daha çok ışın gelir. Güneş panelleri bu yüzden Güneş’e çevrilir.
Şimdi yuvarlak Dünya’da
Dünya yuvarlak, yani ışınlar her yere başka açıyla düşer. Daha güneyde daha dik düşerler ve aynı büyüklükteki yüzeye daha çok ışın gelir. Kuzeye gittikçe daha eğik ve daha az. Daha çok ışın da daha sıcak demek.
Ama mevsimler bununla açıklanmaz
Geliş açısı, güneyin neden daha sıcak olduğunu açıklar. Peki Orta Avrupa’da yaz ve kış neden birbirini izler? Aralıkta da haziranda da ışınlar aynı açıyla düşüyor olmalı. Yoksa değil mi?
Hepsinin suçlusu eğik Dünya ekseni
Şimdiye dek Dünya’nın eksenini yanlış, dikey çizdik. Aslında eksen, Dünya’nın dolandığı yörüngeye dik değil, 23,4° eğik. Üstelik hep aynı yöne, Kutup Yıldızı’na bakıyor.
Yaz ve kış bu yüzden birbirini izler
Aralıkta kuzey Güneş’ten uzağa eğiktir ve ışınlar Orta Avrupa’ya eğik düşer. Haziranda Güneş’e doğru eğiktir: ışınlar daha dik düşer ve aynı büyüklükteki yere üç kat fazla ışın gelir. Güney Yarım Küre’de tersi, bu yüzden orada yaz aralıkta olur.
Üstelik yazın günler daha uzun
Kuzey Güneş’e doğru eğikken, Dünya’nın her dönüşünde aydınlık tarafta daha uzun kalırız. Orta Avrupa’da Güneş haziranda gökyüzünde yaklaşık 16 saat durur, aralıkta yalnızca 8 saat kadar.
Peki ya Ekvator’da?
Orada ışınlar yıl boyunca hep benzer diklikte düşer ve gün hep yaklaşık 12 saat sürer. Bildiğimiz yaz ve kış orada yok: yerine yağmur mevsimi ve kurak mevsim birbirini izler.
Gizem çözüldü!
Yazın ve kışın suçlusu Güneş’e olan uzaklık değil, eğik Dünya ekseni. Yazın Güneş bize daha dik ve daha uzun süre, kışın eğik ve kısa süre ışık verir.
Dünya Güneş’ten en uzak temmuz başında, yani Kuzey Yarım Küre’de yazın ortasında. Mesele uzaklık olsaydı kışı temmuzda yaşardık.