✖

รหัสวีฌแนร์

รหัสวีฌแนร์ (Vigenère cipher) เป็นรหัสที่มีชื่อเสียงซึ่งใช้ตัวอักษรรหัสหลายชุด จึงทนต่อการวิเคราะห์ความถี่ (frequency analysis) แบบดั้งเดิมได้ดีกว่ามาก

หลักการเข้ารหัสและถอดรหัส

อธิบายวิธีเข้ารหัสได้โดยอาศัยรหัสซีซาร์ กุญแจของรหัสวีฌแนร์คือคำใดก็ได้ที่ประกอบด้วยตัวอักษรภาษาอังกฤษ a—z เช่น คำว่า “bcf” การเข้ารหัสทำโดยเขียนข้อความต้นฉบับ แล้วเขียนกุญแจไว้ข้างใต้ซ้ำไปเรื่อย ๆ จนยาวเท่ากับข้อความต้นฉบับ สำหรับข้อความต้นฉบับ “sabaidimai” (สบายดีไหม) จะได้ดังนี้:

ข้อความต้นฉบับ:sabaidimai
กุญแจ:bcfbcfbcfb

จากนั้นเข้ารหัสตัวอักษรทุกตัวของข้อความต้นฉบับด้วยรหัสซีซาร์โดยใช้กุญแจที่อยู่ในหลักเดียวกัน รหัสซีซาร์เป็นรหัสแบบเลื่อน กุญแจบอกว่าต้องเลื่อนตัวอักษรของข้อความต้นฉบับไปกี่ตำแหน่ง โดยนับจากตัวอักษร “a” เช่น ตัวอักษร “b” หมายถึงเลื่อนไป “ทางขวา” หนึ่งตำแหน่งในลำดับตัวอักษร ส่วน “d” หมายถึงเลื่อนไปทางขวาสามตำแหน่ง คำว่า “sabai” เมื่อเข้ารหัสซีซาร์ด้วยกุญแจ “b” จะได้ “tbcbj”

รหัสซีซาร์เข้ารหัสข้อความทั้งหมดด้วยตัวอักษรตัวเดียว แต่รหัสวีฌแนร์มักใช้ตัวอักษรหลายตัว การเข้ารหัสข้อความ “sabaidimai” ด้วยกุญแจ “bcf” จึงได้ผลดังนี้:

ข้อความต้นฉบับ:sabaidimai
กุญแจ:bcfbcfbcfb
ข้อความเข้ารหัส:tcgbkijofj

ตัวอักษรแรก “s” เข้ารหัสด้วยกุญแจ “b” คือเลื่อนหนึ่งตำแหน่ง จึงได้ตัวอักษร “t” ตัวอักษร “a” เข้ารหัสด้วยกุญแจ “c” คือเลื่อนสองตำแหน่ง จึงได้ตัวอักษร “c” ตัวอื่น ๆ ก็ทำเช่นเดียวกัน

การถอดรหัสทำแบบเดียวกันทุกประการ ต่างกันเพียงเลื่อนตัวอักษรไป “ทางซ้าย” แทนที่จะเลื่อนไป “ทางขวา”

เครื่องมือออนไลน์สำหรับเข้ารหัสและถอดรหัสวีฌแนร์

ข้อความ:
กุญแจ:

ตารางวีฌแนร์

การเข้ารหัสและถอดรหัสทั้งหมดอธิบายได้ด้วยตารางวีฌแนร์ (Vigenère square) ซึ่งเป็นเครื่องมือช่วยระหว่างการเข้ารหัส ตารางวีฌแนร์มี 26 แถวและ 26 หลัก แต่ละแถวเขียนตัวอักษรเรียงกัน โดยแต่ละแถวเลื่อนไปจากแถวก่อนหนึ่งตำแหน่ง:

เมื่อมีตารางวีฌแนร์แล้ว การเข้ารหัสทำได้ดังนี้ นำตัวอักษรจากข้อความต้นฉบับมาหาแถวที่ขึ้นต้นด้วยตัวอักษรนั้น แล้วนำตัวอักษรจากกุญแจมาหาหลัก ตัวอักษรของข้อความเข้ารหัสคือตัวอักษรในแถวและหลักที่ตรงกัน

ในตัวอย่างก่อนหน้า เราเข้ารหัส “sabaidimai” ด้วยกุญแจ “bcf” จึงหาแถวที่ขึ้นต้นด้วย “s” และหลักที่ขึ้นต้นด้วย “b” ตัวอักษรที่จุดตัดของแถวและหลักนี้คือ “t” ซึ่งเป็นตัวอักษรของข้อความเข้ารหัส

การถอดรหัสทำในทางกลับกัน ถ้าต้องการถอดรหัสตัวอักษร “t” ด้วยกุญแจ “b” ให้หาหลัก “b” แล้วหาแถวที่มีตัวอักษร “t” ในหลักนั้น ตัวอักษรที่อยู่ต้นแถวนั้นคือตัวอักษรของข้อความต้นฉบับ

จุดแข็งของรหัสวีฌแนร์

เหตุใดรหัสวีฌแนร์จึงแข็งแกร่งมากในยุคนั้น เหตุผลคือรหัสนี้ทำให้การวิเคราะห์ความถี่แบบดั้งเดิมยากขึ้นมาก ในรหัสซีซาร์ ตัวอักษรที่เหมือนกันสองตัวในข้อความต้นฉบับจะเข้ารหัสเป็นตัวอักษรที่เหมือนกันในข้อความเข้ารหัสเสมอ แต่ในรหัสวีฌแนร์ไม่เป็นเช่นนั้น อย่างน้อยก็ไม่เสมอไป

ถ้าเข้ารหัสข้อความ “sabai sabai sabai” ด้วยกุญแจ “stan” จะได้ข้อความเข้ารหัส “ktbna laosb sntti” จะเห็นว่าแม้ข้อความต้นฉบับจะมีคำเดียวกันสามคำ แต่ในข้อความเข้ารหัสแต่ละคำกลับต่างกันโดยสิ้นเชิง คำสุดท้าย “sntti” ยังมีตัวอักษร “t” สองตัว ซึ่งได้มาจากตัวอักษรสองตัวที่ต่างกันในข้อความต้นฉบับ คือ “ba”

การเลือกกุญแจ

การเลือกกุญแจมีผลต่อความปลอดภัยของรหัสวีฌแนร์อย่างมาก ในรหัสซีซาร์ จะเลือกตัวอักษรใดก็ได้ไม่ต่างกัน ขอเพียงไม่ใช่ “a” แต่ในรหัสวีฌแนร์ กุญแจที่ต่างกันให้ความปลอดภัยต่างกัน

  • กุญแจที่มีตัวอักษรเพียงตัวเดียวทำให้รหัสวีฌแนร์กลายเป็นรหัสซีซาร์
  • กุญแจที่ประกอบด้วยตัวอักษรเดียวกันหลายตัว เช่น “mmm” ก็จะได้รหัสซีซาร์อีกเช่นกัน
  • ข้อความที่เข้ารหัสด้วยกุญแจสั้นแกะได้ง่ายมาก
  • ข้อความเข้ารหัสที่ยาวพอ ซึ่งเข้ารหัสด้วยกุญแจที่ไม่สั้นนัก (ประมาณห้าสิบตัวอักษร) ก็แกะได้ง่ายมากเช่นกัน คอมพิวเตอร์ใช้เวลาเพียงไม่กี่วินาที
  • ข้อความที่เข้ารหัสด้วยกุญแจแบบสุ่มทั้งหมดและยาวเท่ากับตัวข้อความเอง จะแกะไม่ได้เลย