ความปลอดภัยของรหัสผ่าน
ผู้โจมตีที่พยายามเข้าถึงแอปพลิเคชันซึ่งป้องกันด้วยรหัสผ่าน (ไฟล์ RAR ที่ตั้งรหัสผ่าน อีเมล …) มีหลายวิธีที่จะเข้าถึงได้โดยไม่รู้รหัสผ่าน บางวิธีต้องใช้ความฉลาด ไหวพริบ และความรู้ บางวิธีต้องอาศัยโชคและกำลังกายอยู่บ้าง ดังนั้นก่อนอื่นมาสรุปกันว่าผู้โจมตีมีทางเลือกอะไรบ้าง
วิธีเจาะรหัสผ่านของผู้อื่น
- หาคนที่รู้รหัสผ่าน (เช่น เจ้าของอีเมล) แล้วเอารหัสผ่านมาจากเขา ด้วยการพูดหว่านล้อม ติดสินบน หรือทำร้ายร่างกาย บทความนี้จะไม่อธิบายวิธีนี้ต่อ :-)
- พยายามหลอกเอารหัสผ่านจากเจ้าของอย่างแนบเนียน เช่น ด้วยอีเมลปลอม ซึ่งเรียกในทางเทคนิคว่าฟิชชิง (phishing) วิธีนี้คือส่งอีเมลถึงเจ้าของบัญชี แล้วขอให้เขาส่งชื่อผู้ใช้และรหัสผ่านกลับมา ขึ้นอยู่กับว่าข้อความดูน่าเชื่อถือเพียงใด เพราะการขอเฉย ๆ คงไม่พอ ต้องมีเรื่องราวประกอบด้วย ที่พบบ่อยคืออ้างว่าฐานข้อมูลเสียหาย จึงขอให้ผู้ใช้ทุกคนกรอกรหัสผ่านและชื่อผู้ใช้ใหม่ มิฉะนั้นจะปิดกล่องจดหมาย และอื่น ๆ ถ้าข้อความดูน่าเชื่อถือจริง อัตราความสำเร็จก็มักไม่น้อย
- การโจมตีแบบใช้พจนานุกรม (dictionary attack) คือดาวน์โหลดชุดรหัสผ่านที่ใช้บ่อยที่สุดจากอินเทอร์เน็ตแล้วลองทั้งหมด ถ้าโชคดีและเจ้าของใช้รหัสผ่านที่พบบ่อย ก็ได้รหัสผ่านมาง่าย ๆ จากตรงนี้ได้บทเรียนสำคัญ คืออย่าตั้งรหัสผ่านที่มีความหมาย ถ้าตั้งรหัสผ่านว่า password รับรองได้ว่าแฮกเกอร์มือใหม่คนแรกจะเจาะได้ในไม่กี่วินาที วิธีนี้น่าจะได้ผลที่สุด ถ้ามีพจนานุกรมรหัสผ่านขนาดใหญ่จริง ก็จะเดารหัสผ่านของผู้ใช้ส่วนใหญ่ได้โดยไม่ต้องออกแรงมาก
- การโจมตีแบบลองทุกกรณี (brute force) เป็นวิธีที่ไม่ต้องใช้ความคิดที่สุด วิธีนี้คือลองรหัสผ่านทุกแบบเท่าที่มีอยู่ในโลก โปรแกรมจะประกอบตัวอักษรทีละตัวตามขั้นตอนวิธีหนึ่ง แล้วลองว่าตรงกับรหัสผ่านที่ต้องการหรือไม่ เมื่อพบแล้วก็บันทึกรหัสผ่านและหยุดทำงาน บทความนี้จะพิจารณาวิธีนี้ต่อไป
การโจมตีแบบลองทุกกรณี
โปรแกรมที่ใช้วิธีนี้เพียงสร้างการเรียงสับเปลี่ยนของคำแบบต่าง ๆ และลองว่าบังเอิญตรงกับรหัสผ่านหรือไม่ ลองคำนวณว่าการลองแบบนี้อาจใช้เวลานานเท่าใด
สมมติว่ามีรหัสผ่านยาวห้าตัวอักษร ซึ่งประกอบด้วยตัวอักษรภาษาอังกฤษพิมพ์เล็กเท่านั้น (ไม่มีตัวอักษรไทย) ตัวอักษรภาษาอังกฤษมียี่สิบหกตัว ต่อไปก็หาได้ง่าย ๆ ว่าสร้างรหัสผ่านที่แตกต่างกันจากตัวอักษรห้าตัวแบบนี้ได้กี่แบบ ใช้การเรียงสับเปลี่ยน เพราะลำดับมีผล (รหัสผ่าน stone ไม่เหมือนกับ notes แม้จะประกอบด้วยตัวอักษรชุดเดียวกัน) และต้องใช้การเรียงสับเปลี่ยนที่เลือกซ้ำได้ เพราะตัวอักษรในรหัสผ่านซ้ำกันได้ มาคำนวณกัน สูตรของการเรียงสับเปลี่ยนที่เลือกซ้ำได้คือ nk แทน n ด้วยจำนวนตัวอักษรที่ใช้เลือก ซึ่งคือจำนวนตัวอักษรภาษาอังกฤษ และแทน k ด้วยจำนวนตัวอักษรในรหัสผ่าน ซึ่งในกรณีนี้คือห้า จะได้ 265 ซึ่งประมาณสิบสองล้านแบบที่แตกต่างกัน จำนวนนี้มากหรือน้อย
ขึ้นอยู่กับเครื่องที่มีด้วย เครื่องเก่า ๆ เปรียบเทียบได้ไม่กี่ครั้งต่อวินาที ส่วนคอมพิวเตอร์ที่ทันสมัยมากเปรียบเทียบได้มากขึ้นถึงหนึ่งหมื่นเท่า ในตัวอย่างต่อไปนี้จะสมมติว่าคอมพิวเตอร์เปรียบเทียบและประเมินผลได้สิบล้านครั้งต่อวินาที คงเห็นได้แล้วว่าคอมพิวเตอร์เครื่องนี้จะหารหัสผ่านห้าตัวอักษรได้ภายในสองวินาที ซึ่งไม่ใช่ผลที่ดีเลย แต่อย่าเพิ่งยอมแพ้
การทำให้รหัสผ่านแข็งแรงขึ้น
รหัสผ่านห้าตัวอักษรไม่ปลอดภัยเลยแม้แต่น้อย ระบบที่ออกแบบมาดีบางระบบไม่ยอมให้ตั้งรหัสผ่านที่สั้นขนาดนี้ด้วยซ้ำ มักกล่าวกันว่ารหัสผ่านไม่ควรสั้นกว่าแปดตัวอักษร ลองหาว่ารหัสผ่านยาวแปดตัวอักษรมีการเรียงสับเปลี่ยนกี่แบบ โดยพิจารณาเฉพาะตัวอักษรภาษาอังกฤษพิมพ์เล็กเช่นเดิม แทนค่าลงในสูตรจะได้ 268 ซึ่งประมาณสองแสนล้านแบบ ตัวเลขนี้ดูดีขึ้นแล้ว คอมพิวเตอร์จะประเมินทุกแบบได้ภายในเวลาไม่ถึงหกชั่วโมง ดีกว่าครั้งก่อน แต่ลองดูว่าความแข็งแรงของรหัสผ่านจะเพิ่มขึ้นเท่าใด ถ้าใช้ตัวอักษรพิมพ์ใหญ่ ตัวเลข และอักขระพิเศษ เช่น ขีดล่างและขีดกลาง ด้วย
ตัวอักษรพิมพ์เล็กมี 26 ตัว ตัวอักษรพิมพ์ใหญ่ก็มี 26 ตัว รวมกันเป็น 52 ตัว ต้องเพิ่มเลขโดดอีก 10 ตัวและอักขระพิเศษบางตัว ไม่ใช่ทุกระบบที่อนุญาตอักขระพิเศษทุกตัว เพื่อความง่ายจึงนับอักขระพิเศษเพียงแปดตัว ให้จำนวนอักขระเป็นตัวเลขกลม ๆ 70 ตัว รหัสผ่านยังคงยาวแปดตัวอักษร แทนค่าแล้วได้ 708 ซึ่งเพื่อให้เห็นภาพคือประมาณ 5.8 × 1014 หรือเกือบหกร้อยล้านล้านแบบ ตัวเลขนี้น่าประทับใจทีเดียว คอมพิวเตอร์ของเราจะตรวจทุกแบบได้ในหนึ่งหมื่นหกพันชั่วโมง ซึ่งเกือบสองปี ผู้โจมตีต้องโชคดีมากจึงจะพบรหัสผ่านได้ในเวลาที่เป็นไปได้จริง นอกจากนี้เขายังต้องรู้ความยาวของรหัสผ่านด้วย ถ้าไม่รู้ ก็ต้องตรวจการเรียงสับเปลี่ยนที่มีจำนวนตัวอักษรน้อยกว่านี้ด้วย
บางคนกังวลเรื่องข้อมูลของตนมากจนใช้รหัสผ่านที่เป็นตัวเลข รหัสผ่านแบบนี้ทนต่อการโจมตีแบบใช้พจนานุกรมได้ดีมาก เพราะพจนานุกรมรหัสผ่านที่ใช้บ่อยคงไม่มี 41,274,390,553 แต่น่าเสียดายที่รหัสผ่านแบบนี้แม้ทนต่อการโจมตีแบบใช้พจนานุกรม ก็ทนต่อการโจมตีแบบลองทุกกรณีได้น้อยกว่า เพราะเลขโดดมีเพียงสิบตัว จำนวนการเรียงสับเปลี่ยนจึงเป็น 10k เสมอ ความแข็งแรงของรหัสผ่านขึ้นอยู่กับความยาวเท่านั้น รหัสผ่านแปดตัวอักษรที่ใช้อักขระทุกชนิดข้างต้นมีการเรียงสับเปลี่ยนประมาณ 5.8 × 1014 แบบ ถ้าจะให้รหัสผ่านที่เป็นตัวเลขได้อย่างน้อยเท่ากัน ต้องมีเลขโดดสิบห้าตัว ซึ่งเกือบสองเท่าของจำนวนอักขระ จะเห็นได้ชัดว่าการตั้งรหัสผ่านที่สั้นกว่าแต่ใช้อักขระหลายชนิดมีประสิทธิภาพมากกว่า
อย่าประเมินผู้โจมตีต่ำเกินไป
ผู้โจมตีอาจฉลาดก็ได้ สมมติว่าหลังจากอ่านข้อความข้างต้นแล้ว ตัดสินใจเปลี่ยนรหัสผ่านปัจจุบัน “sawatdee” เป็นอย่างน้อย “Sawatdee” ซึ่งทำให้จำนวนการเรียงสับเปลี่ยนที่เป็นไปได้เพิ่มขึ้นหลายเท่า เพราะผู้โจมตีต้องรวมตัวอักษรพิมพ์ใหญ่ไว้ในขั้นตอนวิธีด้วย แต่ผู้โจมตีอาจคาดเดาว่าตัวอักษรพิมพ์ใหญ่จะอยู่ตำแหน่งแรกเท่านั้น เพราะจำง่ายกว่า และไม่ค่อยมีใครใส่ตัวอักษรพิมพ์ใหญ่ไว้กลางคำ เขาจึงเขียนขั้นตอนวิธีที่ตรวจทุกการเรียงสับเปลี่ยนของคำที่เป็นตัวอักษรพิมพ์เล็ก และอาจมีตัวอักษรพิมพ์ใหญ่หนึ่งตัวที่ตำแหน่งแรก
รหัสผ่านเดิมมีความซับซ้อน (ในที่นี้หมายถึงจำนวนการเรียงสับเปลี่ยนทั้งหมดที่เป็นไปได้ ถ้าคงรูปแบบของรหัสผ่านไว้ คือตัวอักษรพิมพ์เล็กแปดตัว) 268 ถ้าผู้โจมตีไม่คิดอะไร รหัสผ่านใหม่จะมีความซับซ้อน 528 แต่ถ้าเขาใช้ขั้นตอนวิธีข้างต้น รหัสผ่านจะมีความซับซ้อน 52 × 267 ตำแหน่งแรกของรหัสผ่านเป็นได้ทั้งตัวอักษรพิมพ์เล็กและพิมพ์ใหญ่ ซึ่งรวมกันมี 52 ตัว และอีกเจ็ดตำแหน่งที่เหลือเป็นได้เพียงตัวอักษรพิมพ์เล็ก ซึ่งเป็นการเรียงสับเปลี่ยนที่เลือกซ้ำได้แบบปกติ
นอกจากนี้ ผู้โจมตีอาจรู้ว่ารหัสผ่านประกอบด้วยตัวอักษรสี่ตัวและเลขโดดสี่ตัวที่ไม่สลับกัน คือตัวเลขอยู่ติดกันและตัวอักษรอยู่ติดกัน ความซับซ้อนของรหัสผ่านแบบนี้หาได้ดังนี้ ตัวอักษรสี่ตัวแรกมีการเรียงสับเปลี่ยนทั้งหมด 264 แบบ เลขโดดสี่ตัวที่ตามมามี 104 แบบ จากนั้นนำผลลัพธ์ทั้งสองมาคูณกัน 264 × 104 ถ้าผู้โจมตีไม่รู้ว่าเลขโดดหรือตัวอักษรอยู่ก่อน ต้องนำผลลัพธ์ข้างต้นคูณด้วยสองอีก
ดูตารางเหล่านี้ได้ด้วย ซึ่งแสดงความเร็วในการเจาะรหัสผ่าน