✖

ลูกเต๋าไม่ถ่ายทอด

ลองนึกว่ามีลูกเต๋าหกหน้าสามลูก ซึ่งแต่ละหน้ามีตัวเลขใดก็ได้ เป็นไปได้หรือไม่ที่ลูกเต๋า A ขึ้นแต้มสูงกว่าลูกเต๋า B บ่อยกว่า ลูกเต๋า B ขึ้นแต้มสูงกว่าลูกเต๋า C บ่อยกว่า และลูกเต๋า C ขึ้นแต้มสูงกว่าลูกเต๋า A บ่อยกว่า

สมบัติถ่ายทอด

สมบัติถ่ายทอด (transitivity) เป็นแนวคิดเรื่องความสัมพันธ์ทวิภาค ความสัมพันธ์ R ใน M มีสมบัติถ่ายทอด ถ้าสำหรับทุก a, b, c ∈ M เมื่อ (a, b) ∈ R และ (b, c) ∈ R แล้ว (a, c) อยู่ใน R ด้วย

สำหรับลูกเต๋า อาจมีความสัมพันธ์ “เป็นลูกเต๋าที่ดีกว่า” ในความหมายว่า ลูกเต๋า A ดีกว่าลูกเต๋า B ถ้าลูกเต๋า A ขึ้นแต้มสูงกว่าลูกเต๋า B บ่อยกว่า สมบัติถ่ายทอดจะเป็นดังนี้ ถ้าลูกเต๋า A ดีกว่าลูกเต๋า B และลูกเต๋า B ดีกว่าลูกเต๋า C แล้วลูกเต๋า A ต้องดีกว่าลูกเต๋า C ด้วย ข้อความนี้เป็นจริงหรือไม่

ลองหาตัวอย่างค้าน คือลูกเต๋าสามลูกที่ดีกว่ากันเป็นวงรอบ ลูกเต๋า A ดีกว่าลูกเต๋า B ลูกเต๋า B ดีกว่าลูกเต๋า C และลูกเต๋า C ดีกว่าลูกเต๋า A โดยพิจารณาเฉพาะลูกเต๋าหกหน้าเท่านั้น

ตัวอย่าง

ตัวอย่างหนึ่งคือลูกเต๋าสามลูกต่อไปนี้

  • A: 2, 2, 4, 4, 9, 9
  • B: 1, 1, 6, 6, 8, 8
  • C: 3, 3, 5, 5, 7, 7

ความน่าจะเป็นที่ลูกเต๋า A ขึ้นแต้มมากกว่าลูกเต๋า B เป็นเท่าใด ลูกเต๋าทั้งสองขึ้นได้ทั้งหมด 36 คู่ที่แตกต่างกัน ถ้าลูกเต๋า B ขึ้นเลข 1 หน้าแรก ลูกเต๋า A จะขึ้นแต้มมากกว่าเสมอ จึงมี 6 คู่ที่ลูกเต๋า A ขึ้นแต้มสูงกว่า ถ้า B ขึ้นเลข 1 หน้าที่สอง ก็มีอีก 6 คู่ที่ A ขึ้นแต้มสูงกว่า ถ้าขึ้นเลข 6 หน้าใดหน้าหนึ่ง A ต้องขึ้นเลข 9 หน้าใดหน้าหนึ่ง ซึ่งได้อีก 4 แบบ ถ้าขึ้นเลข 8 หน้าใดหน้าหนึ่ง A ต้องขึ้นเลข 9 หน้าใดหน้าหนึ่ง ซึ่งได้อีก 4 แบบ รวมแล้วมี 6 + 6 + 4 + 4 = 20 แบบ ความน่าจะเป็นที่ A ขึ้นแต้มสูงกว่าจึงเท่ากับ 20/36 = 5/9 ซึ่งประมาณ 56%

ต่อไปคือ B กับ C ถ้า C ขึ้นเลข 3 หน้าใดหน้าหนึ่ง B ต้องขึ้นเลข 6 หรือเลข 8 หน้าใดหน้าหนึ่ง ซึ่งได้ทั้งหมด 2 × 4 = 8 แบบ ถ้าขึ้นเลข 5 B ก็ต้องขึ้น 6 หรือ 8 อีก จึงได้อีก 8 แบบ ถ้าขึ้นเลข 7 B ต้องขึ้นเลข 8 ซึ่งได้ 4 แบบ รวมแล้ว 8 + 8 + 4 = 20 ความน่าจะเป็นจึงเท่ากับ 5/9 อีกเช่นกัน

สุดท้ายคือ C กับ A ถ้า A ขึ้นเลข 2 ทุกหน้าของ C สูงกว่า ซึ่งได้ 12 แบบ ถ้าขึ้นเลข 4 C ขึ้นได้ 5 หรือ 7 ซึ่งได้ 8 แบบ ถ้าขึ้นเลข 9 ก็ไม่มีทางชนะ รวมแล้ว 12 + 8 = 20 แบบ และได้ความน่าจะเป็น 5/9 อีกครั้ง

ลูกเต๋าของเอฟรอน

ลูกเต๋าของเอฟรอน (Efron's dice) เป็นลูกเต๋าอีกชุดหนึ่งที่ไม่มีสมบัติถ่ายทอดเทียบกับความสัมพันธ์ “เป็นลูกเต๋าที่ดีกว่า” ลูกเต๋าชุดนี้มีตัวเลขดังนี้

  • A: 4, 4, 4, 4, 0, 0
  • B: 3, 3, 3, 3, 3, 3
  • C: 6, 6, 2, 2, 2, 2
  • D: 5, 5, 5, 1, 1, 1

ลูกเต๋าแต่ละลูกชนะลูกถัดไปด้วยความน่าจะเป็น 2/3 เสมอ เช่น เมื่อลูกเต๋า A ขึ้นเลข 4 ก็ชนะลูกเต๋า B เมื่อขึ้นเลข 0 ก็แพ้ และลูกเต๋า A ขึ้นเลข 4 ด้วยความน่าจะเป็น 2/3 ลูกเต๋าลูกอื่นก็เป็นในทำนองเดียวกัน

ลูกเต๋าของเอฟรอนยังมีแบบอื่นอีก เช่น แบบที่ทุกลูกมีค่าเฉลี่ยต่อการทอดหนึ่งครั้งเท่ากัน (ในชุดข้างต้น ลูกเต๋า A ทอดได้ค่าเฉลี่ย 8/3 ขณะที่ C มีค่าเฉลี่ยสูงกว่า คือ 10/3) หรือแบบที่ลูกเต๋าทุกลูกแบ่งจำนวนนับทั้งหมดตั้งแต่ 1 ถึง 24 กัน

แหล่งข้อมูลเพิ่มเติม

สารบัญ: ปัญหามอนตี ฮอลล์, ปฏิทรรศน์วันเกิด, กฎของเบนฟอร์ด, ปฏิทรรศน์คนโกหกเชิงความน่าจะเป็น, ปฏิทรรศน์เนกไท, ปฏิทรรศน์ของซิมป์สัน, ปฏิทรรศน์ผลบวกลวงในการตรวจทางการแพทย์, ปฏิทรรศน์เซนต์ปีเตอร์สเบิร์ก, ลูกเต๋าไม่ถ่ายทอด