Wektory
Wektor opisuje wielkość, która oprócz wartości ma też kierunek i zwrot. Tym różni się od zwykłej liczby, czyli skalara, który ma tylko wartość.
Odcinek skierowany
Mamy na płaszczyźnie dwa różne punkty A, B. Między tymi punktami możemy poprowadzić odcinek. Taki odcinek zwykle zapisujemy jako AB, przy czym kolejność punktów nie ma znaczenia. Odcinek AB jest dokładnie taki sam jak odcinek BA.
Nie zawsze nam to odpowiada, dlatego wprowadzamy pojęcie odcinka skierowanego, w którym rozróżniamy początek i koniec. Odcinek skierowany AB ma początek w punkcie A, a koniec w punkcie B. Na rysunku zaznaczamy odcinek skierowany strzałką, w tekście zapisujemy go ze strzałką nad punktami:
Na niebiesko jest narysowany odcinek AB, na czerwono odcinek skierowany
Długość odcinka skierowanego jest taka sama jak długość zwykłego odcinka. Zachodzi
Kierunek i zwrot odcinka skierowanego
Popatrz na dwa następujące odcinki skierowane
Już na pierwszy rzut oka widać, że te odcinki skierowane mają ten sam kierunek i zwrot. Polskie podręczniki rozróżniają tu dwie rzeczy: kierunek (odcinki leżą na prostych równoległych) i zwrot (w którą stronę wskazuje strzałka). Choć moglibyśmy te pojęcia porządnie zdefiniować, zostaniemy przy ich intuicyjnym rozumieniu. W uproszczeniu: odcinki skierowane mają ten sam kierunek i zwrot, jeśli są równoległe i jeden nie wskazuje w przeciwną stronę niż drugi. Oto pary odcinków skierowanych, które mają ten sam kierunek i zwrot:
Ostatnie, zielone odcinki to odcinki skierowane
Co to jest wektor
Wróćmy do rysunku dwóch odcinków skierowanych o tym samym kierunku i zwrocie:
Widzimy, że te odcinki skierowane mają nie tylko ten sam kierunek i zwrot, ale też tę samą długość. Jedyna różnica między nimi polega na tym, że leżą w innym miejscu. Odcinki skierowane, które mają ten sam kierunek, zwrot i długość, przedstawiają jeden i ten sam wektor.
Jeden wektor możemy więc na płaszczyźnie (w przestrzeni…) narysować na nieskończenie wiele sposobów – wystarczy wziąć dowolny odcinek skierowany, który ma ten sam kierunek, zwrot i długość co dany wektor. Wszystkie poniższe odcinki skierowane przedstawiają więc jeden wektor:
Wektor jest wyznaczony tylko przez swoją długość, kierunek i zwrot. Długość, kierunek i zwrot wektora są takie same jak u odcinka skierowanego, który ten wektor przedstawia. Wektory zapisujemy ze strzałką, tak samo jak odcinki skierowane (niektóre książki piszą je dodatkowo pogrubioną czcionką, tak jak na rysunkach w tym artykule). Możemy więc mieć wektor
Jeden konkretny odcinek skierowany przedstawia wtedy zaczepienie wektora (mówi, w którym punkcie wektor zaczepiamy). Na poprzednim rysunku mamy w sumie 7 odcinków skierowanych, każdy z nich wyznacza więc inne zaczepienie wektora. Odcinki skierowane
Wektory równoległe
Mamy dwa wektory
Wszystkie czerwone wektory są równoległe – mają ten sam kierunek. Na zwrocie już nie zależy, wszystko jedno, czy wskazują w prawy górny róg, czy w lewy dolny. Niebieski wektor
Jeśli jednak wektory równoległe mają ten sam zwrot, powiemy, że są zgodnie skierowane (mają zgodne zwroty), a jeśli nie mają tego samego zwrotu, są przeciwnie skierowane (mają przeciwne zwroty). Wróćmy do poprzedniego rysunku: wektory
Współrzędne wektorów
Wiemy już, że jeden wektor możemy przedstawić nieskończenie wieloma odcinkami skierowanymi. Jeden z tych odcinków ma początek w początku układu współrzędnych, w punkcie (0, 0), jeśli mówimy o płaszczyźnie, i w punkcie (0, 0, 0), jeśli mówimy o przestrzeni. Popatrz na następujący rysunek:
Odcinki skierowane
Jeśli wiemy, że odcinki
Powiemy, że wektor
Zwróć uwagę na nawiasy: współrzędne punktu zapisujemy w nawiasach okrągłych, a współrzędne wektora w nawiasach kwadratowych.
Jak obliczyć współrzędne wektora
Teraz matematyczny sposób wyznaczania współrzędnych wektora. Wychodzimy z tego, że znamy współrzędne punktów A, B, które wyznaczają wektor
Po prostu przesuniemy cały odcinek
Współrzędne wektora
Możemy zapisać, że jeśli wektor
Współrzędne wektora
Możemy jeszcze wrócić do rysunku i obliczyć współrzędne wektora
Widzimy, że wyszły nam poprawnie współrzędne punktu F.
Jak obliczyć długość wektora
Gdy znamy już współrzędne wektora, łatwo obliczymy jego długość. Z twierdzenia Pitagorasa dość łatwo wyprowadzimy, że długość wektora o współrzędnych
Na następującym rysunku widzimy, że współrzędne wektora są równe długościom boków utworzonego przez nas trójkąta i że po zastosowaniu twierdzenia Pitagorasa naprawdę łatwo obliczymy długość wektora.
Jeśli mamy wektor
A teraz dwa przykłady do przećwiczenia omawianego materiału.
-
Wyznacz współrzędne wektora
o początku A = (3, 7) i końcu B = (−1, 0). Postępowanie jest tu zupełnie proste i bezpośrednie: .Wektor ma więc współrzędne
-
Wiemy, że wektor
ma współrzędne i jest wyznaczony przez punkty A = (6, 6) i B = (x1, y1), tzn. . Wyznacz współrzędne punktu B.Ułożymy znowu nasze stare, dobrze znane równanie i wyznaczymy z niego niewiadomą:
Drugą współrzędną wyznaczymy identycznie:
Punkt B ma współrzędne (8, 9).
Rozdziały: Wektory, Działania na wektorach, Iloczyn skalarny, Iloczyn wektorowy