Równanie parametryczne prostej
Równanie parametryczne prostej to podstawowe równanie prostej na płaszczyźnie lub w przestrzeni.
Motywacja
Jak moglibyśmy opisać prostą na płaszczyźnie? Wiemy, że do opisania prostej wystarczą nam dwa różne punkty, oznaczmy je na przykład A i B. Inaczej mówiąc: jeśli mamy dwa różne punkty, to przez te punkty przechodzi dokładnie jedna prosta p:
Jak moglibyśmy opisać tę prostą inaczej, za pomocą wektorów? Możemy dorysować na rysunku wektor
Ten wektor
Nowe proste p1 i p2 mają ten sam kierunek co prosta p i ten sam kierunek co wektor
Dowolną prostą możemy zapisać jako
Wektor kierunkowy prostej
Jeśli mamy prostą
Mamy prostą p, a na niej leżą dwa punkty A, B. Wektor kierunkowy będzie równy odcinkowi skierowanemu
Wektor
Koniec wektora
Na rysunku:
Widzimy, że zielony wektor
Równanie parametryczne prostej
Mamy prostą p, punkt A, który leży na tej prostej, i wektor kierunkowy
Jeśli do punktu, który leży na prostej, dodamy wektor kierunkowy, dostaniemy punkt X, który też leży na tej prostej. W zasadzie tylko „przesuwamy punkt A w kierunku wektora o odległość równą długości wektora
Jak by to wyglądało, gdybyśmy wzięli tylko połowę wektora
Widzimy, że gdy dodamy do punktu A wektor kierunkowy
W rzeczywistości jakikolwiek punkt X leżący na prostej p wybierzemy, zawsze możemy go wyrazić jako sumę punktu A i wektora kierunkowego
Innymi słowy – gdybyśmy w tym równaniu podstawiali za t po kolei wszystkie liczby rzeczywiste, dostalibyśmy wszystkie punkty, które tworzą prostą p; dostalibyśmy całą prostą p. To równanie nazywa się równaniem parametrycznym prostej
Poprzednie równanie możemy zastąpić układem równań. Jeśli punkt X ma współrzędne (x,y), punkt A ma współrzędne (a1, a2), a wektor
co można dalej przepisać do wspomnianego już układu równań (osobno wyrazimy współrzędną x i osobno współrzędną y):
Każdą prostą na płaszczyźnie można opisać tym układem równań.
Ograniczenie parametru
W poprzednim rozdziale powiedzieliśmy, że gdy w równaniu parametrycznym podstawimy za parametr t wszystkie liczby rzeczywiste, dostaniemy prostą. Co by się stało, gdybyśmy nie wzięli wszystkich liczb rzeczywistych, ale powiedzmy tylko połowę z nich – tylko nieujemne liczby rzeczywiste?
Dostalibyśmy półprostą. Gdy wrócimy do tego rysunku…
…to widzimy, że dla wszystkich dodatnich wielokrotności (tzn. dodatniego parametru t) wektora kierunkowego
Linia przerywana przedstawia punkty, które dostalibyśmy, gdybyśmy natomiast podstawili za t wszystkie liczby ujemne.
Gdybyśmy za parametr t podstawili wszystkie liczby z przedziału jednostkowego ⟨0, 1⟩, dostalibyśmy odcinek tak samo długi jak wektor kierunkowy. Dostalibyśmy ten czerwony odcinek:
Przykłady
Mamy na płaszczyźnie dwa punkty A = (−1, 3) i B = (2, 5).
-
Wyznacz równanie parametryczne prostej p przechodzącej przez punkty A, B. Najpierw wyznaczymy wektor kierunkowy. Weźmiemy odcinek skierowany
, więc wektor kierunkowy będzie miał współrzędneRównanie parametryczne prostej ma w ogólności postać
, po podstawieniu dostajemy więc równaniektóre możemy przepisać jako układ:
Ponieważ opisujemy prostą, t ∈ ℝ. Rysunek jest trochę niżej.
-
Wyznacz równanie parametryczne półprostej r, która ma początek w punkcie A i przechodzi przez punkt B. Użyjemy tego samego równania parametrycznego, tylko ograniczymy parametr t. Teraz chodzi tylko o to, czy t ∈ ⟨0,∞), czy t ∈ (−∞, 0⟩.
Wektor kierunkowy dostaliśmy z odcinka skierowanego
, co oznacza, że jego początkiem jest A, a końcem B. Dokładnie tak, jak tego potrzebujemy – nasza półprosta też ma mieć początek w punkcie A. Oznacza to, że nie musimy odwracać zwrotu ujemnymi wartościami parametru, więc będziemy brać parametr t z przedziału nieujemnego t ∈ ⟨0, ∞).Rysunek przedstawiający rozwiązanie tego i poprzedniego zadania.
-
Znajdź środek odcinka AB. Możemy postąpić na dwa sposoby: dodać współrzędne punktów A, B i otrzymane współrzędne podzielić przez dwa. Zróbmy to:
Ten sam punkt możemy jednak dostać też przez wektor kierunkowy. Dostaliśmy go z odcinka skierowanego
, co oznacza, że gdy dodamy , dostaniemy punkt B. Jeśli więc do A dodamy połowę wektora kierunkowego, dostaniemy środek odcinka AB:Widzimy, że wyszedł ten sam punkt. Dla sprawdzenia rysunek:
Rozdziały: Równanie parametryczne prostej, Równanie ogólne prostej, Wektor normalny prostej, Równanie kierunkowe prostej, Równanie prostej w przestrzeni