Kości nieprzechodnie
Wyobraź sobie, że masz trzy sześcienne kości do gry, na których ściankach są dowolne liczby. Czy może się zdarzyć, że na kości A częściej wypada wyższa liczba niż na kości B, na kości B częściej wypada wyższa liczba niż na kości C, a na kości C częściej wypada wyższa liczba niż na kości A?
Przechodniość
Przechodniość to pojęcie z relacji dwuargumentowych. Powiemy, że relacja R w zbiorze M jest przechodnia, jeśli dla wszystkich a, b, c ∈ M zachodzi: jeśli (a, b) ∈ R i jednocześnie (b, c) ∈ R, to także (a, c) należy do R.
W przypadku kości moglibyśmy mieć relację „być lepszą kością” w tym sensie, że kość A jest lepsza od kości B, jeśli na kości A częściej wypada wyższa liczba niż na kości B. Przechodniość wyglądałaby wtedy tak: jeśli kość A jest lepsza od kości B i jednocześnie kość B jest lepsza od kości C, to także kość A musi być lepsza od kości C. Czy to prawda?
Spróbujemy znaleźć kontrprzykład, czyli takie trzy kości, które będą od siebie lepsze cyklicznie. Kość A będzie lepsza od kości B, kość B będzie lepsza od kości C, a kość C będzie lepsza od kości A. Bierzemy pod uwagę zawsze tylko kości sześcienne.
Przykład
Przykładem są te trzy kości:
- A: 2, 2, 4, 4, 9, 9,
- B: 1, 1, 6, 6, 8, 8,
- C: 3, 3, 5, 5, 7, 7.
Jakie jest prawdopodobieństwo, że na kości A wypadnie większa liczba niż na kości B? Jest w sumie 36 różnych par wyników, jakie mogą wypaść na obu kościach. Jeśli na kości B wypadnie pierwsza jedynka, to na kości A zawsze wypadnie większa liczba. Mamy więc 6 par, w których na kości A wypada wyższa liczba. Jeśli na B wypadnie druga jedynka, mamy kolejnych 6 par, w których na A wypada wyższa liczba. Jeśli wypadnie jedna z szóstek, na A musi wypaść jedna z dziewiątek. To kolejne 4 możliwości. Jeśli wypadnie jedna z ósemek, na A musi wypaść jedna z dziewiątek. Znowu 4 możliwości. Razem mamy 6 + 6 + 4 + 4 = 20 możliwości. Prawdopodobieństwo, że na A wypadnie wyższa liczba, jest więc równe 20/36 = 5/9, czyli w przybliżeniu 56%.
Teraz B kontra C. Jeśli na C wypadnie jedna z trójek, na B musi wypaść jedna z szóstek albo jedna z ósemek. To razem 2 · 4 = 8 możliwości. Jeśli wypadnie piątka, na B znowu musi wypaść 6 albo 8, więc znowu 8 możliwości. Jeśli wypadnie siódemka, na B musi wypaść ósemka, 4 możliwości. Razem 8 + 8 + 4 = 20. Prawdopodobieństwo jest znowu równe 5/9.
Na koniec C kontra A. Jeśli na A wypadnie dwójka, wszystko na C jest wyższe. To 12 możliwości. Jeśli wypadnie czwórka, na C może wypaść 5 albo 7. To 8 możliwości. Jeśli wypadnie dziewiątka, mamy pecha. Razem daje to 12 + 8 = 20 możliwości i znowu dostajemy prawdopodobieństwo 5/9.
Kości Efrona
Kości Efrona to kolejny przykład zestawu kości, które nie są przechodnie względem relacji „być lepszą kością”. Mają takie liczby:
- A: 4, 4, 4, 4, 0, 0,
- B: 3, 3, 3, 3, 3, 3,
- C: 6, 6, 2, 2, 2, 2,
- D: 5, 5, 5, 1, 1, 1.
Przy tym zachodzi, że każda kość pokonuje następną (a ostatnia pierwszą) zawsze z prawdopodobieństwem 2/3. Na przykład gdy na kości A wypadnie czwórka, wygrywa z kością B. Gdy wypadnie zero, przegrywa. A czwórka wypada na kości A z prawdopodobieństwem 2/3. Podobnie jest z pozostałymi kośćmi.
Istnieją też inne warianty kości Efrona. Takie, które mają tę samą średnią wartość na jeden rzut (w zwykłych kościach Efrona tak nie jest, na przykład kość A wyrzuca średnio liczbę 8/3, podczas gdy C ma średnią wyższą, 10/3), albo takie, które dzielą między siebie wszystkie liczby naturalne od 1 do 24.
Dalsze źródła
Rozdziały: Paradoks Monty’ego Halla, Paradoks dnia urodzin, Prawo Benforda, Probabilistyczny paradoks kłamcy, Paradoks krawatów, Paradoks Simpsona, Paradoks testu medycznego, Paradoks petersburski, Kości nieprzechodnie