✖

Średnia harmoniczna

Średnia harmoniczna to jeden z rodzajów średnich, którego używamy zwykle wtedy, gdy pracujemy z jakimiś stosunkami.

Średnia prędkość

Wyobraźmy sobie na przykład, że pojechaliśmy pociągiem na wycieczkę, a średnia prędkość pociągu wynosiła 120 km/h. W drodze powrotnej znów jechaliśmy pociągiem, tą samą trasą, ale tym razem pociąg się wlókł i jechał tylko 40 km/h. Jaka była średnia prędkość pociągu w całej drodze tam i z powrotem? Kusi, żeby obliczyć średnią prędkość za pomocą średniej arytmetycznej w ten sposób

120 km/h+40 km/h2=80 km/h

i powiedzieć, że średnia prędkość wynosiła 80 km/h. Tyle że to nieprawda. Łatwo to pokazać: załóżmy, że pociąg jechał w tamtą stronę jedną godzinę. Ponieważ jechał ze średnią prędkością 120 km/h, to w ciągu tej godziny przejechał dokładnie 120 km. Jeśli w drodze powrotnej jechał ze średnią prędkością 40 km/h, to te 120 km musiał przejechać w 3 godziny. Razem pociąg przejechał więc 240 km w 4 godziny. Z tego możemy obliczyć średnią prędkość

240 km4 h=60 km/h

Średnia arytmetyczna nas więc zawiodła. Jak musielibyśmy obliczyć średnią z dwóch prędkości 120 i 40, żeby wyszedł nam prawidłowy wynik?

Średnia harmoniczna

Zamiast średniej arytmetycznej możemy użyć średniej harmonicznej. Obliczymy ją tak, że zbudujemy ułamek, w którego liczniku będzie liczba elementów, z których liczymy średnią — w naszym przypadku 2, bo mamy dwie prędkości:

2?

A do mianownika wstawimy sumę odwrotności obu prędkości. Jeśli mamy prędkość 120, to jej odwrotność wynosi 120−1, czyli 1120. Dostaniemy ułamek

21120+140

Ułamki w mianowniku sprowadzimy do wspólnego mianownika:

21120+3120

A teraz możemy łatwo dodać ułamki:

24120

Ten ułamek wygląda dziwnie, ale nie bój się, wszystko dobrze się skończy. Przekształcimy go do postaci iloczynu tak:

24120=2⋅1204

Jeśli to przekształcenie cię zmyliło, uświadom sobie, że dzielenie przez jedną drugą to to samo co mnożenie przez dwa. Kiedy więc dzieliliśmy dwójkę przez ułamek 4120, to jest to samo, co pomnożenie dwójki przez odwrotność tego ułamka, czyli 1204. Teraz już tylko lekko przekształcimy ułamek i dostaniemy nasz wynik:

2⋅1204=2404=60

Średnia harmoniczna wyszła nam 60, co jest prawidłowym wynikiem.

Ogólny wzór na średnią harmoniczną

Weźmy n liczb x1, x2, …, xn. Wtedy ich średnią harmoniczną H obliczymy jako

H=n1x1+1x2+…+1xn

Jeśli wolisz zapis z symbolem sumy, możemy średnią harmoniczną zapisać też tak:

H=n∑i=1n1xi

Na przykład średnia harmoniczna czterech wartości 1, 2, 3, 4 wynosi

H=411+12+13+14=41212+612+412+312=42512=4⋅1225=4825=1,92

Rozdziały: Średnia arytmetyczna, Mediana, Dominanta, Jak obliczyć średnią ocen, Średnia geometryczna, Średnia harmoniczna