✖

Wektor normalny prostej

Wektor normalny prostej p to wektor, który jest prostopadły do prostej p, a jego współrzędne wynikają z równania ogólnego prostej.

Motywacja

Mamy prostą p, która przechodzi przez punkty A = (0, 1), B = (2, 5). Prosta jest wykresem funkcji y = 2x + 1, więc równanie ogólne prostej ma postać −2x + y − 1 = 0. Rysunek:

Prosta p

Równanie ogólne ma postać Ax + By + C = 0, w naszym przypadku dla równania −2x + y − 1 = 0 zachodzi więc A = −2, B = 1, C = −1 (współczynników A, B nie myl z punktami A, B). Jakie znaczenie geometryczne mają współczynniki A, B? Spróbujmy tak dla zabawy narysować na rysunku wektor u→=[A,B], czyli wektor u→=[−2,1]:

Prosta p z wektorem \vec{\mathbf{u}} = \left[-2, 1\right]

Dość wyraźnie widać, że ten wektor jest prostopadły do prostej p. To nie przypadek: gdybyśmy wzięli dowolne równanie ogólne prostej Ax + By + C = 0, to wektor [A, B] byłby prostopadły do tej prostej. Taki wektor nazywamy wektorem normalnym prostej p.

Własności wektora normalnego

Z własności iloczynu skalarnego wektorów wiemy, że iloczyn skalarny dwóch wektorów jest równy zero wtedy i tylko wtedy, gdy wektory są do siebie prostopadłe. Ponieważ wektor kierunkowy prostej p jest równoległy do prostej p, oznacza to, że każdy wektor kierunkowy prostej p jest prostopadły do wektora normalnego. Jeśli obliczymy wektor kierunkowy z odcinka AB→, dostaniemy wektor

v→=AB→=(2−0,5−1)=(2,4)

Na rysunku:

Wektor normalny \vec{\mathbf{u}} jest prostopadły do wektora kierunkowego \vec{\mathbf{v}}

Gdy trochę pobawimy się iloczynem skalarnym dwóch wektorów, który dla przypomnienia jest zdefiniowany jako

[u1,u2]⋅[v1,v2]=u1⋅v1+u2⋅v2,

to zauważymy, że jeśli mamy liczby rzeczywiste A, B, to iloczyn skalarny wektorów [A, B] i [−B, A] oraz wektorów [A, B] i [B, −A] zawsze wychodzi zero:

[A,B]⋅[−B,A]=A⋅(−B)+B⋅A=0[A,B]⋅[B,−A]=A⋅B−B⋅A=0

A teraz wróćmy do prostej p danej równaniem ogólnym Ax + By + C = 0 i do wektora normalnego [A,B], który jest prostopadły do tej prostej. Ale chwileczkę! Przecież dzięki poprzedniej własności wiemy, że wektory [−B, A] i [B, −A] mają z wektorem normalnym zerowy iloczyn skalarny, więc wektory [−B, A] i [B, −A] muszą być prostopadłe do wektora normalnego! A ponieważ wektor normalny jest prostopadły do prostej, to wektor prostopadły do niego musi być z kolei równoległy do wyjściowej prostej p! Czad!

Możemy narysować na rysunku wektory v→1=[−B,A] i v→2=[B,−A]. Prosta ma równanie ogólne −2x + y − 1 = 0, więc po podstawieniu mamy zielone wektory v→1=[−1,−2] i v→2=[1,2]:

Dwa nowe wektory kierunkowe \vec{\mathbf{v}}_1, \vec{\mathbf{v}}_2

Wyznaczanie równania ogólnego prostej z wektora normalnego i punktu

Wiemy już, że równanie ogólne prostej możemy dość łatwo wyznaczyć z równania parametrycznego. Jeśli znamy wektor normalny n→, równanie ogólne też łatwo wyznaczymy. Weźmy więc punkt A = (5, 13), przez który przechodzi prosta p, i jej wektor normalny n→=[4,−6]. Prosta p ma równanie ogólne Ax + By + C = 0, a z definicji wektora normalnego możemy od razu wyznaczyć współczynniki A, B, które są równe A = 4, B = −6, czyli współrzędnym wektora normalnego (współczynników A, B nie myl z punktem A). Równanie ogólne prostej ma postać

4x−6y+C=0

Zostaje nam obliczyć współczynnik C. To równanie opisujące prostą p musi być spełnione dla wszystkich punktów, które leżą na prostej p. Oznacza to, że gdy za x, y podstawimy współrzędne punktu, który leży na prostej p, równość musi być prawdziwa. Wystarczy więc podstawić punkt A, przez który prosta p na pewno przechodzi. Punkt A ma współrzędne A = (5, 13), więc do równania 4x − 6y + C = 0 podstawimy x = 5, y = 13:

4⋅5−6⋅13+C=020−78+C=0C=78−20C=58

Całe równanie ogólne prostej p ma więc postać

4x−6y+58=0.

Dwa wektory kierunkowe prostej p to u→1=[6,4] i u→2=[−6,−4].

Prosta, jej zielone wektory kierunkowe \vec{\mathbf{u}}_1, \vec{\mathbf{u}}_2 i niebieski wektor normalny \vec{\mathbf{n}}

Rozdziały: Równanie parametryczne prostej, Równanie ogólne prostej, Wektor normalny prostej, Równanie kierunkowe prostej, Równanie prostej w przestrzeni