Równanie kierunkowe prostej
Równanie kierunkowe prostej (postać kierunkowa) wiąże się z miarą kąta, jaki prosta tworzy z osią x.
Motywacja
Mamy prostą p, która ma równanie ogólne Ax + By + C = 0. Wiemy, że wykresem funkcji liniowej jest właśnie prosta. Funkcję liniową zwykle zapisujemy w postaci y = f(x). Moglibyśmy więc chcieć przekształcić równanie ogólne prostej Ax + By + C = 0 właśnie do tej postaci. Żeby to się udało, potrzebujemy, żeby B ≠ 0, bo musimy z równania wyznaczyć y, a więc podzielić całe równanie przez B. Jeśli więc B ≠ 0, możemy równanie ogólne przekształcić tak:
W ten sposób dostaliśmy zwykły wzór funkcji liniowej. Ponieważ ten zapis jest dość skomplikowany, wprowadzamy oznaczenia
i wtedy poprzednie równanie możemy zapisać w postaci:
Nie jest to żadna nowa postać, po prostu zamiast brzydkiego ułamka
Gdyby B = 0, prosta byłaby równoległa do osi y, a jej równanie ogólne miałoby postać Ax + C = 0. Jeśli to równanie podzielimy przez liczbę A i przekształcimy, dostaniemy:
Ponieważ ułamek
Podsumowując: każdą prostą, która nie jest równoległa do osi y, możemy zapisać w postaci y = ax + b, gdzie a, b ∈ ℝ, a każdą prostą równoległą do osi y możemy zapisać w postaci x = m, gdzie m ∈ ℝ.
Równanie postaci y = ax + b nazywamy równaniem kierunkowym prostej (mówimy też, że równanie jest w postaci kierunkowej), a współczynnik a nazywamy współczynnikiem kierunkowym prostej.
Przykład
Mamy prostą, która przechodzi przez punkty A = (2, 8), B = (8, 10). Wyznacz równanie kierunkowe tej prostej. Postać kierunkową najłatwiej wyznaczyć z równania ogólnego prostej, więc najpierw wyznaczymy właśnie je. Równanie ogólne ma postać Ax + By + C = 0, gdzie [A, B] jest wektorem normalnym, więc znajdziemy wektor normalny. Wektor kierunkowy ma współrzędne
Za współrzędne (x, y) podstawimy do równania jakiś punkt, przez który prosta na pewno przechodzi. Na przykład punkt B = (8, 10). Podstawiamy więc do równania x = 8, y = 10:
Wychodzi nam równanie ogólne
To równanie możemy podzielić przez −2 i dostaniemy trochę ładniejszą postać:
Postać kierunkową dostaniemy, wyznaczając y. Przeniesiemy wszystkie pozostałe wyrazy na prawą stronę, a potem równanie podzielimy przez trzy:
Ostatni wiersz to równanie prostej w postaci kierunkowej. Gdybyśmy chcieli znać współczynniki a, b, zapisalibyśmy
Gdyby współczynnik b nie wyszedł nam akurat tak niezgrabnie,
Współczynnik kierunkowy prostej
Jeśli mamy równanie prostej w postaci kierunkowej y = ax + b, to liczbę a nazywamy współczynnikiem kierunkowym prostej. Współczynnik kierunkowy ma związek z kątem, jaki prosta tworzy z dodatnią półosią x. Popatrz na następujący rysunek:
Rysunek przedstawia cztery różne proste o różnych współczynnikach kierunkowych a, ale zawsze z tym samym współczynnikiem b = 2. Wszystkie proste mają więc postać y = ax + 2. Zauważ, że gdy płynnie zmienia się wartość współczynnika kierunkowego, tj. współczynnik przy zmiennej x, zmienia się też kąt, jaki prosta tworzy z dodatnią półosią x. Np. fioletowa prosta
W tym przypadku im większy jest współczynnik kierunkowy, tym większy jest też kąt, jaki prosta tworzy z półosią. Współczynnik kierunkowy fioletowej prostej
Widzimy, że współczynnik kierunkowy a ma z kątem jakiś związek. Zbadamy go dokładniej. Zostawimy tylko fioletową prostą
Spróbujemy teraz wyrazić kąt ϵ za pomocą odcinków AC i BC. Żeby to zrobić, potrzebujemy znać długości tych odcinków. Oznaczmy współrzędne punktów A i B tak: A = (x1, y1) = (2, 3) i B = (x2, y2) = (6, 5). Długość odcinka AC będzie więc równa różnicy |x2 − x1| = |6 − 2| = 4. Weźmiemy współrzędną x punktu B, która jest taka sama jak współrzędna x punktu C, i odejmiemy od tej liczby współrzędną x punktu A. W ten sposób dostaniemy długość odcinka AC. To samo zrobimy z odcinkiem BC, tylko weźmiemy współrzędne y. Zachodzi więc |BC| = |y2 − y1| = |5 − 3| = 2.
Dalej użyjemy funkcji trygonometrycznych, konkretnie tangensa (w Polsku zapisywanego jako tg). W trójkącie prostokątnym ABC dla kąta ϵ zachodzi
Tangens kąta ϵ, który jest równy kątowi δ, wyszedł nam więc
Jeśli prosta p ma równanie kierunkowe y = ax + b, to współczynnik kierunkowy a jest równy tangensowi kąta, jaki prosta p tworzy z dodatnią półosią x.
Rozdziały: Równanie parametryczne prostej, Równanie ogólne prostej, Wektor normalny prostej, Równanie kierunkowe prostej, Równanie prostej w przestrzeni