✖

ทฤษฎีบทหลักมูลของเลขคณิต

ทฤษฎีบทหลักมูลของเลขคณิตกล่าวว่าจำนวนนับทุกจำนวนที่มากกว่า 1 เขียนในรูปผลคูณของจำนวนเฉพาะได้เพียงแบบเดียว ตัวอย่างเช่น 15 เขียนเป็นผลคูณของจำนวนเฉพาะสองจำนวนได้เป็น 3 × 5 ส่วน 30 เขียนเป็นผลคูณของจำนวนเฉพาะสามจำนวนได้เป็น 2 × 3 × 5 และ 16 เขียนเป็นผลคูณของจำนวนเฉพาะสี่จำนวนได้เป็น 2 × 2 × 2 × 2 ผลคูณเช่นนี้เรียกว่า การแยกตัวประกอบเฉพาะ เช่น การแยกตัวประกอบเฉพาะของ 10 คือ 2 × 5

จำนวนที่แยกตัวประกอบเฉพาะได้ง่ายที่สุดคือจำนวนเฉพาะเอง เพราะไม่ต้องแยกต่อไปอีก การแยกตัวประกอบเฉพาะของ 7 ก็คือ 7

เครื่องคิดเลขแยกตัวประกอบเฉพาะ

100 = 2 · 2 · 5 · 5

ใจความของทฤษฎีบทหลักมูลของเลขคณิต

ทฤษฎีบทหลักมูลของเลขคณิตบอกเราสองเรื่อง คือ

  • จำนวนนับทุกจำนวนที่มากกว่า 1 มีการแยกตัวประกอบเฉพาะ
  • จำนวนแต่ละจำนวนมีการแยกตัวประกอบเฉพาะเพียงแบบเดียวเท่านั้น

ต่อไปจะพิสูจน์ว่าเป็นเช่นนั้นจริง

บทพิสูจน์ว่าการแยกตัวประกอบเฉพาะมีอยู่จริง

ขั้นแรกจะพิสูจน์ว่าจำนวนนับทุกจำนวนที่มากกว่า 1 มีการแยกตัวประกอบเฉพาะอย่างน้อยหนึ่งแบบ โดยใช้อุปนัยเชิงคณิตศาสตร์ ขั้นฐานคือ จำนวนนับที่น้อยที่สุดที่มากกว่า 1 ได้แก่ 2 เป็นจำนวนเฉพาะ

ต่อไปจะแสดงว่า ถ้าลำดับของจำนวน 2, …, n ทุกจำนวนมีการแยกตัวประกอบเฉพาะ เมื่อเพิ่มจำนวน n + 1 เข้าไปในลำดับนี้ จำนวนใหม่นี้ก็มีการแยกตัวประกอบเฉพาะด้วย ขั้นแรกจะแสดงด้วยตัวอย่าง

ในตอนเริ่มต้น ลำดับ 2, …, n มีลักษณะผิดปกติเล็กน้อย เพราะมีเพียงจำนวนเดียวคือ 2 เราบอกว่าเมื่อเพิ่มจำนวน n + 1 ซึ่งก็คือ 3 เข้าไปในลำดับนี้ จำนวนนี้จะมีการแยกตัวประกอบเฉพาะ เนื่องจาก 3 เป็นจำนวนเฉพาะ จึงมีการแยกตัวประกอบเฉพาะแน่นอน คือ 3 นั่นเอง

ตอนนี้ลำดับ 2, …, n มีสองพจน์คือ 2, 3 เพิ่ม 4 เข้าไปในลำดับ 4 ไม่เป็นจำนวนเฉพาะ จึงต้องเขียนเป็นผลคูณของจำนวนนับอื่นสองจำนวนที่มากกว่า 1 แต่น้อยกว่า 4 ได้ แต่จำนวนดังกล่าวทั้งหมดอยู่ในลำดับของเราแล้ว และลำดับนี้มีแต่จำนวนที่มีการแยกตัวประกอบเฉพาะ ดังนั้น 4 ก็ต้องมีการแยกตัวประกอบเฉพาะด้วย คือ 2 × 2

กลับมาที่บทพิสูจน์ทั่วไป เขียนได้ว่า 2 เป็นจำนวนเฉพาะ จึงมีการแยกตัวประกอบเฉพาะ ต่อไปสมมติว่าทุกจำนวนในลำดับ 2, …, n แยกตัวประกอบเฉพาะได้ ซึ่งเป็นสมมติฐานของการอุปนัย จะได้ว่า n + 1 อาจเป็นจำนวนเฉพาะ ซึ่งแยกเป็นผลคูณของจำนวนเฉพาะได้โดยชัดแจ้ง หรืออาจเป็นจำนวนประกอบ ในกรณีหลังต้องมีจำนวน a, b ที่ทำให้

n+1=a⋅b

โดยจำนวนนับทั้งสองนี้ต้องน้อยกว่า n + 1 และมากกว่า 1 แน่นอน:

a>1,a<n+1b>1,b<n+1

ดังนั้น a, b ต้องอยู่ในลำดับ 2, …, n แต่ทุกจำนวนในลำดับนี้มีการแยกตัวประกอบเฉพาะ (ตามสมมติฐานของการอุปนัย) จึงเขียนได้ว่า

a=p1⋅p2⋅…⋅pib=q1⋅q2⋅…⋅qj

เมื่อ pi และ qj ทุกตัวเป็นจำนวนเฉพาะ ดังนั้น p1 · p2 · … · pi และ q1 · q2 · … · qj คือการแยกตัวประกอบเฉพาะของสองจำนวนนี้ เนื่องจากเรากล่าวไว้แล้วว่า n + 1 เขียนเป็นผลคูณ n + 1 = a · b ได้ จึงได้ว่า

n+1=a⋅b=p1⋅p2⋅…⋅pi⋅q1⋅q2⋅…⋅qj

ดังนั้น n + 1 เขียนเป็นผลคูณของจำนวนเฉพาะ p1 · p2 · … · pi · q1 · q2 · … · qj ได้ นั่นคือจำนวน n + 1 ที่เพิ่มเข้ามาใหม่ก็มีการแยกตัวประกอบเฉพาะ จึงสรุปได้ว่าจำนวนนับทุกจำนวนที่มากกว่า 1 มีการแยกตัวประกอบเฉพาะอย่างน้อยหนึ่งแบบ

บทพิสูจน์ว่าการแยกตัวประกอบเฉพาะมีเพียงแบบเดียว

ต่อไปจะแสดงว่าจำนวนนับที่มากกว่า 1 ไม่มีการแยกตัวประกอบเฉพาะมากกว่าหนึ่งแบบ โดยใช้การพิสูจน์โดยข้อขัดแย้ง สมมติว่าทฤษฎีบทไม่เป็นจริง นั่นคือมีจำนวนนับ n ที่มากกว่า 1 ซึ่งมีการแยกตัวประกอบเฉพาะสองแบบที่แตกต่างกัน:

n=p1⋅p2⋅…⋅pin=q1⋅q2⋅…⋅qj

สมมติเพิ่มเติมว่าในบรรดาจำนวนทั้งหมดที่มีการแยกตัวประกอบเฉพาะมากกว่าหนึ่งแบบ n เป็นจำนวนที่น้อยที่สุด หมายความว่าไม่มีจำนวนนับที่น้อยกว่านี้ซึ่งมีการแยกตัวประกอบเฉพาะมากกว่าหนึ่งแบบ เนื่องจาก q1 เป็นจำนวนเฉพาะตัวหนึ่งที่หาร n ลงตัว ดังนั้น q1 ต้องหาร p1 · p2 · … · pi ลงตัวด้วย

ต่อไปต้องใช้บทตั้งของยุคลิด ซึ่งกล่าวว่า ถ้าจำนวนเฉพาะ p หารผลคูณของจำนวนเต็มสองจำนวน a · b ลงตัว แล้ว p ต้องหาร a หรือ b ลงตัวอย่างน้อยหนึ่งจำนวน ตัวอย่างเช่น จำนวนเฉพาะ 3 หาร 84 ลงตัว และ 84 เขียนเป็นผลคูณ 12 × 7 ได้ บทตั้งของยุคลิดบอกว่า 3 ต้องหาร 12 หรือ 7 ลงตัวอย่างน้อยหนึ่งจำนวน ในกรณีนี้ 3 หาร 12 ลงตัว

จากบทตั้งนี้ ถ้า q1 หาร p1 · p2 · … · pi ลงตัว ก็ต้องหารจำนวนใดจำนวนหนึ่งใน p1, p2, …, pi ลงตัว โดยไม่เสียนัยทั่วไป สมมติว่า q1 หาร p1 ลงตัว แต่ p1 ก็เป็นจำนวนเฉพาะ จำนวนเฉพาะจะหารจำนวนเฉพาะอีกจำนวนหนึ่งลงตัวได้เมื่อใด ตัวอย่างเช่น จำนวนเฉพาะใดบ้างที่หารด้วยจำนวนเฉพาะ 7 ลงตัว คำตอบคือ 7 เท่านั้น 7 หารจำนวนเฉพาะอื่นไม่ลงตัว เพราะถ้าหารลงตัว จำนวนนั้นก็จะไม่เป็นจำนวนเฉพาะ ดังนั้นต้องได้ว่า p1 = q1

นั่นคือในการแยกตัวประกอบเฉพาะทั้งสองแบบมีจำนวนเฉพาะตัวหนึ่งที่เหมือนกัน คือ p1 หรือ q1 นำ p1 และ q1 ตามลำดับไปหารทั้งสองสมการ:

np1=p1⋅p2⋅…⋅pip1nq1=q1⋅q2⋅…⋅qjq1

เนื่องจาก p1 = q1 ข้างซ้ายจึงได้จำนวนเดียวกัน ให้แทนด้วย m จะได้ว่า

m=np1=nq1

ส่วนข้างขวาเพียงตัดทอนเศษส่วน:

m=p2⋅p3⋅…⋅pim=q2⋅q3⋅…⋅qj

m เป็นจำนวนนับที่น้อยกว่า n แน่นอน เพราะ m ได้จากการนำ n ไปหารด้วยตัวประกอบเฉพาะตัวหนึ่งของตัวเอง แต่ข้างขวาของทั้งสองสมการคือการแยกตัวประกอบเฉพาะของ m ดังนั้นเราสร้างจำนวน m ที่น้อยกว่า n และมีการแยกตัวประกอบเฉพาะสองแบบที่แตกต่างกันได้ ซึ่งขัดแย้งกับสมมติฐานที่ว่า n เป็นจำนวนที่น้อยที่สุดที่มีการแยกตัวประกอบเฉพาะมากกว่าหนึ่งแบบ

คำอธิบายเดียวที่เป็นไปได้คือ ไม่มี “จำนวนที่น้อยที่สุดซึ่งมีการแยกตัวประกอบเฉพาะมากกว่าหนึ่งแบบ” และการที่ไม่มี “จำนวนที่น้อยที่สุดซึ่งมีการแยกตัวประกอบเฉพาะมากกว่าหนึ่งแบบ” หมายความว่าไม่มีจำนวนใดเลยที่มีการแยกตัวประกอบเฉพาะมากกว่าหนึ่งแบบ ดังนั้นจำนวนเต็มทุกจำนวนที่มากกว่า 1 มีการแยกตัวประกอบเฉพาะเพียงแบบเดียว