จำนวนเชิงซ้อน
จำนวนเชิงซ้อนเป็นส่วนขยายของจำนวนจริง ในเซตของจำนวนจริงเราทำการดำเนินการพื้นฐานได้เกือบทั้งหมด เช่น การบวก การลบ การคูณ และการหาร (ยกเว้นการหารด้วยศูนย์) ในจำนวนจริงเราหารากที่สองได้ด้วย แต่หาได้เฉพาะของจำนวนที่ไม่เป็นลบ นี่คือช่องว่างของจำนวนจริง ซึ่งพบได้ เช่น เมื่อแก้สมการกำลังสองแล้วได้ดิสคริมิแนนต์เป็นลบ จำนวนเชิงซ้อนช่วยปิดช่องว่างนี้
จำนวนเชิงซ้อนคืออะไร
จำนวนเชิงซ้อนต่างจากจำนวนทั่วไปตรงที่ประกอบด้วยสองส่วน คือส่วนจริงและส่วนจินตภาพ จำนวนเชิงซ้อนคือคู่อันดับ (x, y) โดยจำนวน x เป็นส่วนจริง และจำนวน y เป็นส่วนจินตภาพ ถ้าส่วนจริงเป็นศูนย์ จำนวนเชิงซ้อนนั้นเป็นจำนวนจินตภาพแท้ ตัว x และ y เองเป็นจำนวนจริง
เซตของจำนวนเชิงซ้อนเขียนแทนด้วยตัวอักษร C ตัวใหญ่ ดังนี้ ℂ
การเท่ากันของจำนวนเชิงซ้อน: จำนวนเชิงซ้อนต่างจากจำนวนทั่วไปตรงที่มีสองส่วน ดังนั้นจำนวนเชิงซ้อนสองจำนวนจะเท่ากันก็ต่อเมื่อทั้งสองส่วนเท่ากัน จำนวนเชิงซ้อนต่อไปนี้จึงไม่เท่ากันเลย: (2, 3) ≠ (0, 3) ≠ (2, 0) ส่วนจำนวนเชิงซ้อน z1 = (1, 2) และ z2 = (1, 2) เท่ากัน: z1 = z2
รูป a + bi และหน่วยจินตภาพ
จำนวนเชิงซ้อนนิยมเขียนในรูปทั่วไป (รูป a + bi) มากกว่า ซึ่งมีลักษณะดังนี้ จำนวนเชิงซ้อน (x, y) เขียนในรูปทั่วไปได้เป็น x + yi เมื่อ i เรียกว่าหน่วยจินตภาพ กำลังสองของหน่วยจินตภาพมีความสัมพันธ์ที่สำคัญมาก ดังนี้
สมการนี้จะใช้บ่อยในเรื่องต่อ ๆ ไป รวมทั้งเลขยกกำลังอื่น ๆ ของหน่วยจินตภาพ เพราะเลขยกกำลังที่สูงขึ้นคำนวณได้ตามปกติ เช่น ถ้าต้องการทำ i3 ให้อยู่ในรูปอย่างง่าย ก็แยกนิพจน์ตามกฎของเลขยกกำลังเป็น i2 · i เรารู้แล้วว่า i2 เท่ากับลบหนึ่ง ส่วน i ตัวที่สองแยกต่อไม่ได้อีก จึงได้ i3 = −i
ในทำนองเดียวกันสำหรับ i4 แยกได้เป็น i2 · i2 และ i2 = −1 จึงได้ −1 × − 1 = 1
ดังนั้น i4 = 1 ข้อเท็จจริงนี้ใช้ได้เมื่อคำนวณเลขยกกำลังที่สูงขึ้นอีกของหน่วยจินตภาพ เช่น เมื่อคำนวณ i7 แยกได้เป็น i4 · i3 เรารู้ว่า i4 = 1 จึงได้ 1 · i3 และรู้ว่า i3 = −i ผลลัพธ์คือ 1 · (−i) = −i
การบวกและการคูณ
จำนวนเชิงซ้อนนำมาบวกและคูณกันได้ ในการบวกจำนวนเชิงซ้อนสองจำนวน z1 และ z2 เพียงบวกส่วนจริงด้วยกันและบวกส่วนจินตภาพด้วยกัน:
ตัวอย่าง: z1 = 3 + 7i และ z2 = 5 + 8i ผลบวกเป็นดังนี้ z1 + z2 = (3 + 5) + (7 + 8)i = 8 + 15i
ผลคูณของจำนวนเชิงซ้อนสองจำนวนซับซ้อนขึ้นเล็กน้อย แต่คำนวณได้เหมือนการคูณวงเล็บตามปกติ สูตรพื้นฐานเป็นดังนี้:
สูตรนี้ได้มาอย่างไร ลองคูณ z1 · z2 เหมือนกับการคูณวงเล็บทั่วไป จะได้:
เนื่องจาก i2 = −1 เมื่อจัดรูปพจน์สุดท้ายจะได้:
ต่อไปเพียงจัดกลุ่มพจน์ที่ไม่มีหน่วยจินตภาพและพจน์ที่มีหน่วยจินตภาพเข้าด้วยกัน:
ตัวอย่าง ลองคูณ 5 + 6i กับ 4 + 7i จะได้:
จำนวนตรงข้าม ส่วนกลับ และสังยุค
-
จำนวนตรงข้ามของจำนวนเชิงซ้อน x + yi คือ −x − yi เช่นเดียวกับจำนวนจริง จำนวนตรงข้ามหาได้โดยคูณจำนวนเชิงซ้อนนั้นด้วยลบหนึ่ง ตัวอย่าง: จำนวนตรงข้ามของ 2 + 7i คือ −2 − 7i จำนวนตรงข้ามของ −5 + 8i คือ 5 − 8i เป็นต้น
-
ส่วนกลับของจำนวนเชิงซ้อน x + yi คือ
ดังนั้นส่วนกลับของ 4 − 2i คือ -
สังยุคของจำนวน x + yi คือ x − yi โดยทั่วไปเขียนแทนด้วยขีดเหนือตัวอักษร ดังนี้
หรือเขียนด้วยเครื่องหมายดอกจัน z* จำนวนนี้คือสังยุคของจำนวนเชิงซ้อน z สังยุคของ 2 + 9i คือ 2 − 9i
การลบและการหาร
เมื่อนิยามจำนวนตรงข้ามและส่วนกลับแล้ว ก็นิยามการลบและการหารได้ด้วย ถ้าต้องการลบจำนวนเชิงซ้อนสองจำนวน z1 − z2 ให้นำจำนวนตรงข้ามของ z2 ไปบวกกับ z1 ในทางปฏิบัติจะได้สูตรง่าย ๆ ดังนี้:
ในทำนองเดียวกัน การหาร z1 / z2 เปลี่ยนเป็นการคูณได้โดยคูณ z1 · z2′ เมื่อ z2′ เป็นส่วนกลับของ z2
ค่าสัมบูรณ์
ค่าสัมบูรณ์ของจำนวนเชิงซ้อน z คำนวณได้จากสูตร:
(ในรากที่สอง z ตัวที่สองคือสังยุคของ z) ความหมายของสูตรนี้เห็นได้ชัดจากการแทนจำนวนเชิงซ้อนในระนาบเชิงซ้อน
จำนวนเชิงซ้อนที่มีค่าสัมบูรณ์เท่ากับ 1 เรียกว่าจำนวนเชิงซ้อนหนึ่งหน่วย ตัวอย่างของจำนวนเชิงซ้อนหนึ่งหน่วย: 1 และ i รวมทั้ง
สมบัติของค่าสัมบูรณ์:
- ค่าสัมบูรณ์ของจำนวนเชิงซ้อนเป็นจำนวนจริง
- |z| ≥ 0
- |z| = |−z| = |z*| เมื่อ z* เป็นสังยุค
สารบัญ: จำนวนเชิงซ้อน, การแทนจำนวนเชิงซ้อนในระนาบเชิงซ้อน, รูปเชิงขั้วของจำนวนเชิงซ้อน