ที่มาของจำนวน e
จำนวน e (จำนวนออยเลอร์) เป็นค่าคงตัวทางคณิตศาสตร์ที่รู้จักกันดีที่สุดตัวหนึ่ง เช่นเดียวกับ π ต่อไปนี้จะเล่าว่าเราได้จำนวนนี้มาอย่างไร และจำนวนนี้มีความหมายอย่างไร
ในศตวรรษที่สิบเจ็ด ยาค็อบ แบร์นูลลี (Jacob Bernoulli) นักคณิตศาสตร์ชาวสวิส สนใจเรื่องดอกเบี้ยทบต้น สมมติว่ามีเงิน 1 บาท นำไปฝากธนาคารที่ให้ดอกเบี้ย 100% ต่อปี ธนาคารที่ให้ดอกเบี้ยแบบนี้คงบ้าไปแล้ว แต่เพื่อคณิตศาสตร์ ธนาคารยอมได้ทุกอย่าง เมื่อครบหนึ่งปีจะมีเงินในบัญชีเท่าใด ก็จะมีเงิน 2 บาท
ถ้าธนาคารให้ดอกเบี้ย 50% แต่คิดดอกเบี้ยทุกครึ่งปี สถานการณ์จะเปลี่ยนไปอย่างไร จะได้เงินมากขึ้นหรือน้อยลง
หลังครึ่งปีแรกจะมีเงินเพิ่มขึ้นครึ่งหนึ่ง “เพิ่มขึ้นครึ่งหนึ่ง” เขียนทางคณิตศาสตร์ได้เป็น
หลังครึ่งปีจะมีเงินในบัญชี 1.5 บาท หลังครึ่งปีที่สองจะมีเงินเพิ่มขึ้นอีกครึ่งหนึ่ง ใช้สูตรเดิม แต่แทน x ด้วยยอดเงินคงเหลือใหม่ คือ 1.5:
หลังหนึ่งปีจึงมีเงินในบัญชี 2.25 บาท ดังนั้นการคิดดอกเบี้ยบ่อยขึ้นด้วยอัตราที่ต่ำลงให้ประโยชน์มากกว่า
คิดดอกเบี้ยทุกเดือน
ถ้าธนาคารคิดดอกเบี้ยทุกเดือน แต่อัตราดอกเบี้ยลดลงเหลือหนึ่งส่วนสิบสองของอัตราเดิมล่ะ ถึงตอนนี้ต้องคำนวณมากขึ้นแล้ว หลังเดือนแรกจะมียอดเงินคงเหลือเท่าใด จะมีเงิน “เพิ่มขึ้นหนึ่งส่วนสิบสอง” ซึ่งเขียนได้เป็น
หลังเดือนที่สองจะมีเงิน
แต่สังเกตว่า แทนที่จะใช้จำนวน 1.0833333 จะเขียนเป็น
หลังเดือนที่สามจะมีเงินในบัญชี
จะเห็นว่าการคำนวณนี้มีรูปแบบบางอย่าง นิพจน์ในวงเล็บซ้ำกันเท่ากับจำนวนเดือนที่กำลังคำนวณ นิพจน์ข้างต้นจึงเขียนให้ง่ายขึ้นได้ โดยแทนที่วงเล็บที่เหมือนกันสามวงเล็บด้วยวงเล็บเดียวแล้วยกกำลังสาม:
การคูณด้วยหนึ่งข้างหน้าก็ไม่จำเป็น จึงตัดออก:
ถ้าต้องการคำนวณยอดเงินคงเหลือหลังสิบสองเดือน ก็เพียงเปลี่ยนเลขชี้กำลังจาก 3 เป็น 12:
หลังสิบสองเดือนจะมีเงินในบัญชีประมาณ 2.6130352 บาท ไม่เลวเลย และดีกว่าตอนที่ได้ดอกเบี้ย 100% ต่อปีมาก
ดอกเบี้ยแบบต่อเนื่อง
ไม่จำเป็นต้องหยุดที่รายเดือน ถ้าคิดดอกเบี้ยทุกสัปดาห์ด้วยอัตรา
ดอกเบี้ยรายวันล่ะ
ดอกเบี้ยรายชั่วโมงล่ะ (หนึ่งปีมี 8,760 ชั่วโมง)
จะเห็นว่าทุกครั้งที่ใช้อัตราดอกเบี้ยที่ต่ำลงและคิดดอกเบี้ยบ่อยขึ้น ตอนสิ้นปีจะมีเงินในบัญชีมากขึ้นอีกเล็กน้อย แต่ส่วนที่เพิ่มขึ้นไม่มากเหมือนก่อน เราทำเช่นนี้ต่อไปได้ไม่สิ้นสุด ที่จริงนี่ก็ไม่ใช่ความคิดที่แย่ เราอาจคิดดอกเบี้ยทุกนาที ทุกวินาที ทุกมิลลิวินาที ทุกนาโนวินาที… จนถึงสภาวะที่คิดดอกเบี้ยตลอดเวลา จะได้ดอกเบี้ยเล็ก ๆ แบบต่อเนื่องที่คิดกับยอดเงินคงเหลือในทุกขณะ ในกรณีนี้ หลังหนึ่งปีจะมีเงินในบัญชีเท่าใด
กลับมาที่จำนวน e
นี่คือคำถามที่ยาค็อบ แบร์นูลลีพยายามคำนวณ แต่น่าเสียดายที่เขาทำไม่สำเร็จ ผู้ที่ทำได้คือเลออนฮาร์ด ออยเลอร์ (Leonhard Euler) นักคณิตศาสตร์ผู้มีชื่อเสียงในศตวรรษที่ 18 ออยเลอร์คำนวณได้ว่าหลังหนึ่งปีจะมีเงินในบัญชี
บาท จะเห็นว่ามากกว่าตอนที่คิดดอกเบี้ยทุกชั่วโมงเพียงเล็กน้อย และเนื่องจากยอดเงินนี้ หรือจำนวนนี้ ปรากฏว่ามีความสำคัญมากในคณิตศาสตร์หลายสาขา จนถึงทุกวันนี้จึงเรียกว่าจำนวน e (จำนวนออยเลอร์) และเขียนแทนด้วยตัวอักษร e จำนวน e เป็นจำนวนอตรรกยะ คือจำนวนที่เป็นทศนิยมไม่รู้จบแบบไม่ซ้ำ เช่นเดียวกับ π จึงไม่มีทางเห็นจำนวนนี้ได้ครบทุกตำแหน่ง แต่ก็ยังนิยามจำนวน e ได้อย่างแม่นยำด้วยลิมิตของฟังก์ชัน:
แหล่งข้อมูล
- ตอนที่ยอดเยี่ยมของช่อง Numberphile (ภาษาอังกฤษ) เรื่องจำนวน e
- วิธีคำนวณดอกเบี้ยสินเชื่อบ้าน