✖

จำนวนเฉพาะ

จำนวนเฉพาะคือจำนวนที่หารลงตัวด้วย 1 และตัวมันเองเท่านั้น สมบัติของจำนวนเฉพาะมักนำไปใช้ในหลายด้าน เช่น วิทยาการเข้ารหัสลับ

บทนิยามและตัวอย่าง

จำนวนเฉพาะคือจำนวนนับที่หารลงตัวด้วย 1 และตัวมันเองเท่านั้น โดยที่ 1 ไม่เป็นจำนวนเฉพาะ จำนวนเฉพาะที่น้อยที่สุดคือ 2 ซึ่งหารลงตัวด้วย 1 และ 2 และยังเป็นจำนวนเฉพาะเพียงจำนวนเดียวที่เป็นจำนวนคู่ จำนวนเฉพาะอื่นทั้งหมดเป็นจำนวนคี่ เพราะจำนวนคู่อื่นใดนอกจากจะหารลงตัวด้วย 1 และตัวมันเองแล้ว ยังหารด้วย 2 ลงตัวอีกด้วย

จำนวนเฉพาะจำนวนแรก ๆ เรียงกันดังนี้ 2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19, 23, 29, 31, 37, 41, 43, 47, 53, 59, 61, 67, 71, 73, 79, 83, 89, 97, 101, 103, 107, 109, 113, 127, 131, 137, 139, 149, 151, 157, 163, 167, 173, 179, 181, 191, 193, 197, 199, 211, 223, 227, 229, 233, 239, 241, 251, 257, 263, 269, 271…

จำนวนเฉพาะเกี่ยวข้องกับทฤษฎีบทหลักมูลของเลขคณิต ซึ่งกล่าวว่าจำนวนเต็มทุกจำนวนที่มากกว่า 1 เขียนในรูปผลคูณของจำนวนเฉพาะได้

ตรวจสอบว่าจำนวนเป็นจำนวนเฉพาะหรือไม่

สมบัติของจำนวนเฉพาะ

  • จำนวนเฉพาะมีมากมายไม่จำกัด บทพิสูจน์อยู่ในบทความเรื่องการพิสูจน์โดยข้อขัดแย้ง
  • สำหรับทุกจำนวนเต็ม z>1 จะมีจำนวนเฉพาะอย่างน้อยหนึ่งจำนวนในช่วง (z, 2z) ตัวอย่างเช่น เมื่อ z = 2 จะได้ช่วง (2, 4) จำนวนเต็มเพียงจำนวนเดียวในช่วงนี้คือ 3 ซึ่งเป็นจำนวนเฉพาะ เมื่อ z = 5 จะได้ช่วง (5, 10) ซึ่งมีจำนวน 6, 7, 8, 9 และ 7 เป็นจำนวนเฉพาะ สำหรับค่า z ที่มากขึ้นก็เป็นเช่นเดียวกัน
  • จำนวนเฉพาะเมอร์แซนคือจำนวนเฉพาะที่น้อยกว่าเลขยกกำลังของ 2 ที่มีเลขชี้กำลังเป็นจำนวนเต็มอยู่หนึ่ง จำนวนเฉพาะเมอร์แซน M จึงอยู่ในรูป M = 2z − 1 เมื่อ z เป็นจำนวนนับ ตัวอย่างเช่น จำนวนเฉพาะ 3 เพราะ 22 − 1 = 3 หรือ 7 เพราะ 23 − 1 = 7
  • จำนวนเฉพาะที่ใหญ่ที่สุดเท่าที่รู้จักมักเป็นจำนวนเฉพาะเมอร์แซน เช่น เมื่อวันที่ 23 สิงหาคม 2008 มีการค้นพบจำนวนเฉพาะเมอร์แซน M43112609 โดยตัวห้อยระบุเลขชี้กำลัง z จำนวนนี้คือ 243112609 − 1 ซึ่งมีเลขโดด 12,978,189 หลัก และในเวลานั้นเป็นจำนวนเฉพาะที่ใหญ่ที่สุดเท่าที่รู้จัก

ลำดับที่ไม่มีจำนวนเฉพาะ

เราสามารถหาลำดับจำกัดของจำนวนนับที่เรียงติดกันซึ่งไม่มีจำนวนเฉพาะเลยแม้แต่จำนวนเดียวได้ยาวเท่าใดก็ได้ ลำดับดังกล่าวอาจอยู่ในรูป k!+2, k!+3, …, k!+k ซึ่งประกอบด้วยจำนวนประกอบที่เรียงติดกัน k − 1 จำนวน (เครื่องหมายอัศเจรีย์คือแฟกทอเรียล)

ตัวอย่างเช่น เมื่อ k = 6 จะได้จำนวนประกอบที่เรียงติดกันห้าจำนวนในรูป 720 + 2, 720 + 3, 720 + 4, 720 + 5, 720 + 6 จำนวนเหล่านี้หารลงตัวด้วย 2, 3, 4, 5 และ 6 ตามลำดับ เพราะ 6! = 720 หารลงตัวด้วยจำนวนเหล่านี้ทุกจำนวนแน่นอน เนื่องจากเกิดจากการนำจำนวนเหล่านี้มาคูณกัน: 6! = 6 × 5 × 4 × 3 × 2 ถ้า 720 หารด้วย 3 ลงตัว แล้ว 720 + 3 ก็ต้องหารด้วย 3 ลงตัวด้วย จำนวนอื่นก็เป็นเช่นเดียวกัน

ทฤษฎีบทเล็กของแฟร์มา

สำหรับทุกจำนวนเฉพาะ p และทุกจำนวนเต็ม z จะได้ว่า zp − z หารด้วยจำนวนเฉพาะ p ลงตัว

ตัวอย่าง ให้จำนวนเฉพาะ p = 3 และจำนวนเต็ม z = 4 คำนวณค่าของ 43 − 4 จะได้ 60 และ 60/3 = 20 ดังนั้น 3 หาร 60 ลงตัว ซึ่งสอดคล้องกับทฤษฎีบทของแฟร์มา อีกตัวอย่างหนึ่งคือ p = 7, z = 10 คำนวณผลลัพธ์ระหว่างทาง 107 − 10 = 9999990 แล้วหารด้วย 7 จะได้ 9999990/7 = 1428570 ซึ่งหารลงตัวอีกเช่นกัน

ปัญหาที่ยังไม่มีผู้แก้ได้

มีข้อความคาดการณ์ที่มีชื่อเสียงมากมายเกี่ยวกับจำนวนเฉพาะที่ยังไม่มีผู้ใดพิสูจน์หรือหักล้างได้ (ณ ปี 2011) สองข้อที่รู้จักกันมากที่สุดคือ

  • จำนวนเฉพาะคู่แฝดมีมากมายไม่จำกัดหรือไม่: จำนวนเฉพาะคู่แฝดคือคู่ของจำนวน (z, z + 2) ที่ทั้งสองจำนวนเป็นจำนวนเฉพาะ เช่น (3, 5) หรือ (29, 31) คำถามคือจำนวนเฉพาะคู่แฝดมีมากมายไม่จำกัดหรือไม่ เชื่อกันว่ามี แต่ยังไม่มีบทพิสูจน์
  • สมมติฐานของรีมันน์: ค่าศูนย์ไม่ชัดทั้งหมดของฟังก์ชันซีตาของรีมันน์มีส่วนจริงเท่ากับ 12 ข้อความนี้เกี่ยวข้องกับการกระจายตัวของจำนวนเฉพาะ และเป็นหนึ่งในปัญหาที่เรียกว่าปัญหารางวัลแห่งสหัสวรรษ ผู้ที่แก้ได้จะได้รับรางวัล 1 ล้านดอลลาร์สหรัฐ