จำนวนเชิงพีชคณิต
จำนวนที่เป็นรากของพหุนามที่มีสัมประสิทธิ์เป็นจำนวนเต็มสักพหุนามหนึ่ง เรียกว่าจำนวนเชิงพีชคณิต (algebraic number) ในทางปฏิบัติหมายความว่าอย่างไร ลองนำจำนวนใดก็ได้มาเล่นเกมคณิตศาสตร์เกมหนึ่ง เป้าหมายของเกมคือนำจำนวน x มาทำให้เหลือศูนย์ โดยใช้ได้เพียงการบวก การลบ การคูณ และการยกกำลัง และใช้ได้เฉพาะจำนวนเต็มในการคำนวณ ตัวอย่างต่อไปนี้จะช่วยให้เข้าใจชัดขึ้น
เริ่มจากจำนวน 42 จะทำอย่างไรให้ได้ศูนย์ นำจำนวนเต็ม 42 ไปลบออกก็จะได้ศูนย์ (ห้ามคูณด้วยศูนย์):
เนื่องจากทำให้ 42 เหลือศูนย์ได้ 42 จึงเป็นจำนวนเชิงพีชคณิต ตัวอย่างนี้ง่ายมาก แล้วเศษส่วนล่ะ เช่น
ได้จำนวนเต็มแล้ว ซึ่งทำให้เป็นศูนย์ได้โดยลบด้วย 7 จึงเขียนได้ว่า
และกล่าวได้ว่าเศษส่วนเจ็ดส่วนสามก็เป็นจำนวนเชิงพีชคณิต ลองจำนวนที่ยากขึ้นอีก คือรากที่สองของสอง
ได้จำนวนเต็มที่ทำให้เป็นศูนย์ได้ โดยลบด้วยสอง:
แม้แต่รากที่สองของสองซึ่งเป็นจำนวนอตรรกยะก็เป็นจำนวนเชิงพีชคณิต ถึงตอนนี้ดูเหมือนว่าทุกจำนวนที่ลองจะเป็นจำนวนเชิงพีชคณิต แล้วจำนวน e ล่ะ จำนวน e ก็เป็นจำนวนอตรรกยะ จึงเป็นทศนิยมไม่รู้จบแบบไม่ซ้ำเช่นเดียวกับรากที่สองของสอง ค่าโดยประมาณคือ 2.71 แต่ต่างจากรากที่สองของสองตรงที่ไม่มีวิธีใดเลยที่จะใช้การดำเนินการที่อนุญาตไว้ทำให้จำนวนนี้เหลือศูนย์ ไม่ว่าจะนำจำนวน e ไปบวกหรือคูณกับจำนวนใด หรือนำไปยกกำลัง ก็จะได้จำนวนอตรรกยะอีกจำนวนหนึ่งเสมอ ดังนั้นจำนวน e ไม่เป็นจำนวนเชิงพีชคณิต เย้!
ในทำนองเดียวกัน π (3.14) ก็ไม่เป็นจำนวนเชิงพีชคณิต
จำนวนที่ไม่เป็นจำนวนเชิงพีชคณิตเช่นนี้เรียกว่าจำนวนอดิศัย (transcendental number)
บทนิยามที่รัดกุมขึ้น
ดังนั้นสำหรับจำนวนเชิงพีชคณิตแต่ละจำนวน ต้องมีพหุนามที่มีสัมประสิทธิ์เป็นจำนวนเต็ม ซึ่งมีจำนวนเชิงพีชคณิตนั้นเป็นราก รากของพหุนามคือจำนวนที่ทำให้พหุนามมีค่าเท่ากับศูนย์ ย้อนกลับไปที่ตัวอย่างข้างต้น สำหรับจำนวน 42 จะได้สมการ
และเนื่องจากรากของพหุนาม x − 42 คือ x = 42 จึงหมายความว่า 42 เป็นจำนวนเชิงพีชคณิต สำหรับจำนวนตรรกยะ
เพราะรากของพหุนาม 3x − 7 คือ
เพราะรากของพหุนาม x2 − 2 คือรากที่สองของสอง สำหรับจำนวน e หรือ π เราสร้างสมการหรือพหุนามเช่นนี้ไม่ได้ เพราะเป็นจำนวนอดิศัย ไม่ใช่จำนวนเชิงพีชคณิต
ตัวอย่างของจำนวนเชิงพีชคณิต
- จำนวนเต็มทุกจำนวนเป็นจำนวนเชิงพีชคณิต
- จำนวนตรรกยะ (เศษส่วน) ทุกจำนวนเป็นจำนวนเชิงพีชคณิต
- จำนวนอตรรกยะซับซ้อนกว่านั้น ดังที่เห็นแล้วว่าจำนวนอตรรกยะบางจำนวนเป็นจำนวนเชิงพีชคณิต เช่น รากที่สองของสอง แต่บางจำนวนไม่เป็น เช่น จำนวน e
- รากที่ n ของจำนวนเต็มทุกจำนวนเป็นจำนวนเชิงพีชคณิต
- อัตราส่วนทองคำเป็นจำนวนเชิงพีชคณิต