✖

Silnia

Silnia liczby naturalnej n ≥ 1 jest równa iloczynowi wszystkich liczb naturalnych od 1 do n. Silnię zapisujemy za pomocą wykrzyknika: n!. Dla zera przyjmujemy: 0! = 1. Silnia przydaje się przede wszystkim w kombinatoryce, gdzie za jej pomocą oblicza się na przykład liczbę permutacji. Na przykład silnia z pięciu wynosi 5! = 5 · 4 · 3 · 2 · 1 = 120.

Definicja silni

Silnię można zdefiniować na różne sposoby. Najprostszy jest chyba ten:

n!={1jeśli n = 0n⋅(n−1)!w przeciwnym razie

Możemy też podać definicję za pomocą iloczynu:

n!=∏k=1nk

Albo jeszcze za pomocą całki:

(z−1)!=Γ(z):=∫0∞tz−1e−tdt,ℜ(z)>0.

Obliczenia z silniami

Z silniami często liczy się w ułamkach. Korzysta się wtedy z faktu, że n! = n · (n − 1)!. Wynika to wprost z definicji, pokażemy to na przykładzie. Wiemy, że silnia z czterech, 4!, jest równa iloczynowi liczb naturalnych 4 · 3 · 2 · 1. Przy tym możemy zapisać, że iloczyn 3 · 2 · 1 jest równy silni z trzech: 3 · 2 · 1 = 3!. Silnię z czterech możemy więc zapisać jako 4! = 4 · 3!.

4!=4⋅3⋅2⋅1⏟=3!=4⋅3!

Dzięki temu w ułamkach można sprawnie skracać wiele różnych silni. Przykład – uprość wyrażenie:

n!(n−2)!

Upraszczamy według wzoru, o którym przed chwilą wspomniałem. W liczniku możemy rozpisać silnię na n · (n − 1)!, a to jeszcze (według tego samego wzoru) możemy rozłożyć na n · (n − 1) · (n − 2)!. Teraz już możemy ładnie skrócić ułamek:

n!(n−2)!=n(n−1)(n-2)!(n-2)!=n(n−1)

Kolejny przykład:

n!⋅(n+1)!(n−1)!⋅(n+2)!=n⋅(n-1)!⋅(n+1)!(n-1)!⋅(n+2)!=n⋅(n+1)!(n+2)!=n⋅(n+1)!(n+2)⋅(n+1)!=nn+2

I ostatni przykład z silnią:

(2(n+1))!(2n)!=(2n+2)!(2n)!=(2n+2)(2n+1)(2n)!(2n)!=(2n+2)(2n+1)