มีดโกนของฮานลอน: ความโง่เขลามากกว่าเจตนาร้าย
มีดโกนของฮานลอน (Hanlon's razor) บอกว่าไม่ควรคาดหวังสิ่งที่เลวร้ายที่สุดจากผู้อื่น หลักนี้มักอธิบายด้วยคำคมว่า
อย่าโทษว่าเป็นเจตนาร้าย ในเมื่อความโง่เขลาก็อธิบายได้เพียงพอแล้ว
คนเรามักมองโลกในแง่ร้ายที่สุดและคาดหวังแต่สิ่งเลวร้ายจากคนอื่น พนักงานเสิร์ฟในร้านอาหารทำชาไทยหกใส่เรา ต้องตั้งใจทำแน่ ๆ เพราะเราลืมทักทายเขา หัวหน้าไม่อนุมัติวันลาพักร้อน คงกำลังแก้แค้นเราเรื่องผลงานรายไตรมาสที่ไม่ดีแน่ ๆ ยานสำรวจ Mars Climate Orbiter ไหม้ในชั้นบรรยากาศของดาวอังคาร ต้องมีใครก่อวินาศกรรมงานวิจัยของ NASA แน่ ๆ
ในกรณีเหล่านี้มองว่ามีเจตนาร้ายได้ง่าย เพราะได้คำอธิบายที่ชัดเจนว่าเกิดอะไรขึ้น พนักงานเสิร์ฟที่ทำงานในร้านนั้นมาห้าปี ไม่น่าจะโง่ขนาดทำชาไทยหกใส่เรา ต้องมีเจตนาร้ายแน่ ๆ แต่ความจริงแล้วเป็นไปได้มากกว่าว่าเขาลื่นน้ำที่เด็กโต๊ะข้าง ๆ ทำหกไว้ และทำชาไทยหกโดยไม่ได้ตั้งใจ ส่วนหัวหน้าวัยใกล้เกษียณก็ไม่ค่อยถนัดคอมพิวเตอร์และตั้งค่าการแจ้งเตือนไม่เป็น จึงไม่รู้ด้วยซ้ำว่าเราขอลาพักร้อนผ่านระบบไว้ แล้วยาน Climate Orbiter ล่ะ ยานลำนี้ไหม้ในชั้นบรรยากาศของดาวอังคารจริง ๆ ในปี 1999 เพราะสองทีม (NASA และบริษัท Lockheed Martin ผู้สร้างยาน) ไม่ได้ตกลงกันว่าจะใช้ระบบเมตริก (เมตร กิโลกรัม ฯลฯ) หรือระบบอิมพีเรียล (ฟุต ปอนด์ ฯลฯ) สุดท้ายแต่ละทีมใช้คนละระบบโดยไม่ได้ตั้งใจ จึงเกิดความเสียหายครั้งใหญ่
ตัวเราเองเป็นคนเลวหรือไม่
ลองนึกถึงตัวเอง เคยทำร้ายใครโดยตั้งใจ มีเจตนาร้ายกี่ครั้ง และกี่ครั้งที่แค่ลืมบางอย่าง หรือไม่ทันสังเกตบางอย่าง ถ้าไม่ใช่คนโรคจิต ความผิดพลาดจากความไม่ใส่ใจ ความประมาท หรือความโง่เขลา ย่อมเกิดขึ้นบ่อยกว่าความผิดพลาดจากเจตนาร้ายมาก
ทฤษฎีสมคบคิดต่าง ๆ ก็มองได้แบบเดียวกัน เราอาจคิดว่ารัฐบาล นักการเมือง และทุกคนรอบตัวพยายามหลอกลวงเรา และทุกคนทำทุกอย่างเพื่อกดขี่เรา เมื่อใดที่เราคิดว่า พวกเขาไม่น่าจะโง่ขนาดทำ XYZ ให้นึกถึงมีดโกนของฮานลอน เป็นไปได้มากกว่าว่าพวกเขาโง่ขนาดนั้นจริง ๆ
ความชั่วร้ายไม่มีอยู่จริงในโลกหรือ
แน่นอนว่าความชั่วร้ายมีอยู่จริงในโลก มีดโกนของฮานลอนบอกเพียงว่า เมื่อเจอปัญหา เจตนาร้ายไม่ควรเป็นสิ่งแรกที่นึกถึง ส่วนใหญ่แล้วคำอธิบายที่เป็นไปได้มากกว่าคือความไร้ความสามารถหรือความผิดพลาดของใครสักคน ไม่ใช่เจตนาร้าย แต่บางครั้งสาเหตุหลักก็เป็นเจตนาร้ายของใครบางคนจริง ๆ โลกไม่ใช่ที่ที่สมบูรณ์แบบ
แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม
สารบัญ: มีดโกนออกคัม: คำอธิบายที่ง่ายกว่ามักถูกต้องกว่า, มีดโกนของฮานลอน: ความโง่เขลามากกว่าเจตนาร้าย