วิธีบวกเลขเร็วแบบทราคเทนเบิร์ก
วิธีบวกแบบทราคเทนเบิร์ก (Trachtenberg method) เป็นวิธีบวกจำนวนหลายจำนวนอย่างรวดเร็ว แล้วตรวจด้วยอีกวิธีหนึ่งว่าคำนวณถูกต้องหรือไม่ ผู้คิดค้นวิธีนี้คือยาคอฟ ทราคเทนเบิร์ก (Jakow Trachtenberg) วิศวกรชาวยูเครนซึ่งเกิดที่เมืองโอเดสซา มาดูวิธีนี้จากตัวอย่าง ลองบวกจำนวนสามจำนวนต่อไปนี้:
ขั้นแรกเขียนจำนวนเรียงกันในแนวตั้งดังนี้:
จากนั้นบวกทีละหลัก โดยเริ่มจากทางขวา สิ่งที่ต้องดูคือผลบวกมากกว่าหรือเท่ากับ 11 หรือไม่ ขั้นแรกบวกหลักสุดท้าย คือ 1 + 5 + 2 = 8 ผลบวกนี้น้อยกว่า 11 จึงเขียนไว้ใต้เส้นได้เลย:
ขั้นที่สองบวกหลักที่สองจากทางขวา คือ 5 + 7 + 6 = 18 วิธีของทราคเทนเบิร์กบอกว่า เมื่อใดที่ผลบวกมากกว่าหรือเท่ากับ 11 ให้นำ 11 ลบออกจากผลบวก และจำไว้ว่าลบไปกี่ครั้ง เนื่องจาก 18 มากกว่า 11 จึงลบ 18 − 11 = 7 เขียนเจ็ดไว้ใต้เส้น และเนื่องจากลบ 11 ไปหนึ่งครั้ง จึงจดไว้ในแถวถัดลงไป:
ย้อนกลับไปดูหลักขวาสุดก่อนหน้านี้ จะเห็นว่าผลบวกเท่ากับแปด จึงไม่ต้องลบ 11 เลย ให้เติมศูนย์ลงในตาราง:
ต่อไปบวกหลักที่สามจากทางขวา 5 + 3 + 2 = 10 ไม่ต้องตกใจกับสิบ เพราะสิบน้อยกว่า 11 จึงเขียนไว้ใต้เส้นพร้อมกับศูนย์ เพราะไม่ต้องลบ 11:
ตอนนี้บวกหลักที่สี่จากทางขวา ซึ่งก็คือหลักแรก จะได้ 9 + 7 = 16 ซึ่งมากกว่า 11 แล้ว จึงลบ 16 − 11 = 5 จำไว้ว่าลบ 11 ไปแล้วหนึ่งครั้ง แล้วนำ 5 ไปบวกกับจำนวนในแถวที่สาม คือ 5 + 9 = 14 สิบสี่ก็มากกว่า 11 จึงลบ 14 − 11 = 3 เขียนผลนี้ไว้ใต้เส้น พร้อมจดว่าครั้งนี้ต้องลบสิบเอ็ดถึงสองครั้ง:
เติมหลักที่มีศูนย์สองตัวลงในผลใต้เส้นอีกหนึ่งหลัก ซึ่งจะได้ใช้ในภายหลัง:
การหาผลลัพธ์ด้วยวิธีของทราคเทนเบิร์ก
ขีดเส้นแนวนอนอีกเส้นหนึ่ง แล้วบวกผลระหว่างทางทั้งสองแถว ขั้นแรกบวก 8 + 0 = 8 แล้วเขียนผลไว้ใต้เส้น:
จากนี้ไปวิธีทำซับซ้อนขึ้น ต้องบวกจำนวนเป็นรูปตัว “L” คือบวกจำนวนสองจำนวนในหลักรองสุดท้าย แล้วบวกจำนวนที่สองจากหลักก่อนหน้าเพิ่มเข้าไป นั่นคือ 7 + 1 + 0 = 8:
ต่อไปบวก 10 + 0 + 1 = 11 ตอนนี้ทำเหมือนการบวกปกติ คือเขียนเฉพาะเลขโดดตัวสุดท้าย 1 แล้วทดสิบไปยังรอบถัดไป
ในรอบถัดไปบวก 3 + 2 + 0 + 1 = 6 โดยหนึ่งตัวท้ายคือหนึ่งที่ทดมาจากรอบก่อน (นั่นคือ ทดสิบไปกี่ครั้ง ก็บวกหนึ่งเพิ่มเท่านั้นครั้ง)
และในที่สุดก็ได้ใช้หลักที่มีศูนย์สองตัว ซึ่งมีไว้เพียงเพื่อไม่ให้ลืมบวกครั้งสุดท้าย 0 + 0 + 2 = 2
นี่คือผลลัพธ์ที่ได้จากวิธีของทราคเทนเบิร์ก ดังนั้น
การตรวจผลระหว่างทาง
ข้อดีของวิธีของทราคเทนเบิร์กคือตรวจได้ค่อนข้างง่ายว่าคำนวณถูกต้องหรือไม่ โดยไม่ต้องคำนวณใหม่ทั้งหมด ทราคเทนเบิร์กพบวิธีตรวจผลระหว่างทางและผลลัพธ์สุดท้ายด้วยวิธีที่ต่างออกไปโดยสิ้นเชิง ถ้าหาผลบวกด้วยวิธีของทราคเทนเบิร์กและตรวจคำตอบด้วย ก็มั่นใจได้ค่อนข้างมากว่าคำนวณถูกต้อง ลองตรวจว่าผลลัพธ์ที่ได้ถูกต้อง
การคำนวณทั้งหมดแบ่งได้เป็นสามส่วน คือ จำนวนที่นำมาบวก ผลระหว่างทาง และผลลัพธ์:
ขั้นแรกตรวจว่าคำนวณผลระหว่างทางถูกต้องหรือไม่ โดยหา รากดิจิทัล (digital root) ของแต่ละหลัก รากดิจิทัลของจำนวนหาได้โดยบวกเลขโดดทุกตัวของจำนวนนั้น เช่น รากดิจิทัลของ 456 หาได้จากการบวก 4 + 5 + 6 = 15 ถ้าผลบวกมากกว่า 9 ให้หารากดิจิทัลซ้ำอีกครั้ง คือคำนวณ 1 + 5 = 6 รากดิจิทัลของ 456 จึงเท่ากับ 6
กลับไปที่จำนวนที่นำมาบวก แล้วหารากดิจิทัลของหลักสุดท้าย คือรากดิจิทัลของ 152 ได้ 1 + 5 + 2 = 8
ต่อไปหารากดิจิทัลของหลักรองสุดท้าย คือของ 576 ได้ 5 + 7 + 6 = 18 แล้วได้ 1 + 8 = 9
หลักที่สามจากทางขวาได้ 5 + 3 + 2 = 10 เนื่องจากเป็นจำนวนสองหลัก จึงได้ 1 + 0 = 1:
และหลักแรกได้ 9 + 7 + 9 = 25 แล้วได้ 2 + 5 = 7:
รากดิจิทัลที่ได้คือ 7198 ตอนนี้มาดูผลระหว่างทาง:
คัดลอกแถวที่สองไปวางไว้ท้ายสุด ดังนั้นจะมีแถวที่สองสองแถว:
จากนั้นทำแบบเดียวกับจำนวนที่นำมาบวก คือสร้างจำนวนจากแต่ละหลักแล้วหารากดิจิทัล เริ่มจากท้ายได้อีกเช่นกัน จะได้ 8 + 0 + 0 = 8 หลักถัดไปได้ 7 + 1 + 1 = 9 หลักถัดไปได้ 10 + 0 + 0 = 10 แล้วได้ 1 + 0 = 1 และสุดท้ายได้ 3 + 2 + 2 = 7:
ตอนนี้เปรียบเทียบรากดิจิทัลที่ได้ รากดิจิทัลของจำนวนที่นำมาบวกได้ 7198 เท่ากับรากดิจิทัลของผลระหว่างทาง แสดงว่าคำนวณถูกต้อง ถ้าผลทั้งสองต่างกัน แสดงว่ามีที่ผิดพลาดสักแห่ง อาจผิดตอนตรวจคำตอบหรือตอนบวกเอง
การตรวจผลลัพธ์
เมื่อถึงตอนนี้ การตรวจว่าคำนวณผลลัพธ์ถูกต้องหรือไม่ก็ทำได้ง่าย ให้หารากดิจิทัลของผลลัพธ์ และรากดิจิทัลของรากดิจิทัลที่ได้ ซึ่งต้องเท่ากัน นำผลลัพธ์ 26,188 มาหารากดิจิทัล:
จากนั้นหารากดิจิทัลของรากดิจิทัลที่คำนวณได้ คือรากดิจิทัลของ 7198:
จะเห็นว่ารากดิจิทัลทั้งสองเท่ากับเจ็ด การตรวจคำตอบจึงผ่าน แสดงว่าคำนวณถูกต้อง