1 + 2 + 5 × 0 เท่ากับเท่าใด: ทำไมต้องคูณก่อนบวก
ในสื่อสังคมออนไลน์มีปริศนาคล้าย ๆ ข้อนี้แชร์กันอยู่บ่อย ๆ นิพจน์ต่อไปนี้เท่ากับจำนวนใด
ลองคำนวณไปพร้อมกัน:
- หนึ่งบวกสองเท่ากับสาม
- สามบวกห้าเท่ากับแปด
- และสุดท้าย แปดคูณศูนย์เท่ากับศูนย์
คำนวณแบบนี้เหมือนกันหรือไม่ น่าเสียดายที่เราคำนวณผิดทั้งคู่ ‼️‼️‼️ เพราะลืมหลักที่เรียนกันในโรงเรียนว่า ต้องคูณก่อนบวก หลักนี้หมายความว่าอย่างไร
ถ้าในนิพจน์เดียวมีทั้งการบวกและการคูณ ให้คูณทุกอย่างที่คูณได้ก่อน แล้วจึงกลับมาบวก ในกรณีนี้หมายความว่า ก่อนอื่น ต้องคูณ 5 × 0 โดยยังไม่สนใจส่วนอื่นของนิพจน์ ห้าคูณศูนย์เท่ากับศูนย์ เขียนศูนย์นี้กลับลงในนิพจน์:
ตอนนี้ได้นิพจน์ที่มีแต่การบวก ซึ่งคำนวณได้ง่าย 1 + 2 + 0 เท่ากับสาม ดังนั้น
อีกตัวอย่างหนึ่ง นิพจน์นี้เท่ากับเท่าใด
ใช้หลักเดิมอีกครั้ง คือคำนวณการคูณก่อน และยังไม่ต้องบวก ขั้นแรกจึงคำนวณ 2 × 3 ซึ่งเท่ากับ 6:
ตอนนี้นิพจน์มีแต่การบวก ซึ่งง่ายแล้ว:
ทำไมเครื่องคิดเลขจึงให้ผลต่างออกไป
ถ้าลองคำนวณตัวอย่างเดียวกันด้วยเครื่องคิดเลข อาจได้ผลลัพธ์ผิดแบบเดียวกับตอนที่เราคำนวณ 1 + 2 + 5 × 0 ครั้งแรก เป็นไปได้อย่างไร มีความเป็นไปได้หลัก ๆ สองอย่าง คือเครื่องคิดเลขไม่รู้ลำดับความสำคัญของตัวดำเนินการ หรือกดปุ่มเท่ากับระหว่างการคำนวณ ถ้ากดปุ่มเครื่องคิดเลขแบบนี้:
- [หนึ่ง] [บวก] [สอง] [เท่ากับ] -> เครื่องคิดเลขแสดง 3
- [บวก] [ห้า] [เท่ากับ] -> เครื่องคิดเลขแสดง 8
- [คูณ] [ศูนย์] [เท่ากับ] -> เครื่องคิดเลขแสดง 0
แสดงว่าไม่ได้คำนวณโจทย์ที่ให้ไว้ข้างบน เพราะเมื่อกด “เท่ากับ” ระหว่างทาง ก็เท่ากับคำนวณนิพจน์สามนิพจน์ที่ไม่เกี่ยวข้องกันแทนนิพจน์เดียว ในขั้นสุดท้ายเครื่องคิดเลขคำนวณนิพจน์ “แปดคูณศูนย์” ซึ่งเท่ากับศูนย์ เครื่องคิดเลขแสดงผลถูกต้องแล้ว ตอนนั้นเครื่องคิดเลขไม่รู้ว่าก่อนหน้านี้มีการคูณที่ต้องทำก่อน
ถ้าไม่ได้กด “เท่ากับ” แต่กดทั้งโจทย์ต่อกันเป็น
- [หนึ่ง] [บวก] [สอง] [บวก] [ห้า] [คูณ] [ศูนย์]
แล้วเครื่องคิดเลขยังแสดงศูนย์ แสดงว่าเครื่องคิดเลขเครื่องนั้นไม่รู้ลำดับความสำคัญของตัวดำเนินการ ซึ่งเป็นไปได้ ในกรณีนี้ตรวจผลการคำนวณได้ด้วย Google หรือ Bing ซึ่งนอกจากค้นหาข้อมูลแล้วยังคำนวณได้ดีด้วย:
- 1 + 2 + 5 × 0 ใน Google
- 1 + 2 + 5 × 0 ใน Bing
- 1 + 2 + 5 × 0 ใน WolframAlpha (WolframAlpha เป็นเครื่องมือออนไลน์ที่มีชื่อเสียงสำหรับคำนวณโจทย์ทุกรูปแบบ แก้สมการ หาอนุพันธ์ ปริพันธ์ ฯลฯ ได้)
การเปลี่ยนลำดับขั้นของการดำเนินการ: วงเล็บ
ถ้าต้องการเปลี่ยนลำดับความสำคัญของตัวดำเนินการ ทำได้โดยใช้วงเล็บ ถ้ามีนิพจน์
และต้องการบวก 1 + 2 ก่อน แล้วจึงนำผลลัพธ์คูณด้วยห้า ใช้วงเล็บได้ดังนี้:
นิพจน์ในวงเล็บต้องคำนวณก่อนเสมอ ไม่ว่าลำดับความสำคัญตามปกติจะเป็นอย่างไร ขั้นแรกจึงคำนวณ 1 + 2 และยังไม่คูณ จะได้
ซึ่งเท่ากับสิบห้า ดังนั้น
แล้วการหารและการลบล่ะ
การลบมีลำดับเหมือนการบวก และการหารมีลำดับเหมือนการคูณ นั่นคือต้องคูณและหารก่อนบวกและลบ การคูณกับการหารมีลำดับความสำคัญเท่ากัน การบวกกับการลบก็เช่นกัน
ตัวอย่างเช่น นิพจน์นี้
มีค่าเท่ากับนิพจน์ต่อไปนี้ ซึ่งเติมวงเล็บโดยไม่เปลี่ยนลำดับความสำคัญของตัวดำเนินการ:
ดังนั้น
ซึ่งเท่ากับ
ถ้ามีการคูณและการหารอยู่ติดกัน ให้คำนวณจากซ้ายไปขวาตามลำดับที่พบ:
ขั้นแรกคำนวณ 6 × 4 ซึ่งเท่ากับ 24 โดยยังไม่หาร:
แล้วนำ 24 หารด้วยแปด:
ทำไมต้องคูณก่อนบวก
อาจสงสัยว่าทำไมการคูณจึงต้องทำก่อนการบวก เป็นคำถามที่ดี อาจกล่าวได้ว่าไม่มีเหตุผลอื่นนอกจากนักคณิตศาสตร์ตกลงกันไว้ว่าจะเป็นเช่นนี้ ไม่มีกฎใดที่แสดงให้เห็นว่าการคูณ ต้อง ทำก่อน คณิตศาสตร์ทั้งหมดก็ยังใช้ได้ดีเหมือนเดิม แม้การบวกจะมีลำดับความสำคัญสูงกว่าการคูณ หรือแม้ทั้งสองจะมีลำดับเท่ากันและคำนวณจากซ้ายไปขวาเสมอ เหมือนตอนที่กดเครื่องคิดเลข
ในทางกลับกัน ถ้าการบวกต้องทำก่อน ก็ต้องใช้วงเล็บมากขึ้น ลองดูจากนิพจน์ของฟังก์ชันกำลังสองที่ซับซ้อนขึ้นเล็กน้อย:
ในคณิตศาสตร์ปัจจุบัน นิพจน์นี้หมายถึง “สามคูณ x กำลังสอง” บวกกับ “สี่คูณ x” แล้วบวกกับ “ห้า” ถ้าการบวกต้องทำก่อนการคูณ ก็ต้องใช้วงเล็บเพื่อให้ได้นิพจน์เดิม:
เนื่องจากนิพจน์นี้และนิพจน์ที่คล้ายกันใช้บ่อยในคณิตศาสตร์ การให้คูณก่อนบวกจึงสะดวกกว่าสำหรับนักคณิตศาสตร์ แต่ไม่มีเหตุผลใดที่บอกได้แน่ชัดว่าต้องเป็นแบบนี้และเป็นแบบอื่นไม่ได้
ผู้ที่สนใจอ่านเพิ่มเติมได้จากบทความ Why Multiplication Has Higher Priority than Addition: A Pedagogical Remark ของ Olga Kosheleva และ Vladik Kreinovich
ใช้วงเล็บดีกว่าหรือไม่
หลายครั้งก็ใช่ หลายคนไม่รู้ว่าลำดับความสำคัญของการคูณและการบวกเป็นอย่างไร แม้แต่นิพจน์ง่าย ๆ อย่าง
ก็อาจเข้าใจผิดได้ ถ้าต้องการให้คนอื่นเข้าใจสิ่งที่ต้องการสื่อด้วยสัญลักษณ์ทางคณิตศาสตร์มากขึ้น ก็เติมวงเล็บลงในนิพจน์: