Het scheermes van Hanlon: eerder domheid dan kwade opzet
Het scheermes van Hanlon zegt ons dat we van anderen niet het ergste moeten aannemen. Meestal wordt het scheermes van Hanlon beschreven met de volgende zegswijze
Zoek geen kwade opzet waar domheid een voldoende verklaring is.
Wij mensen hebben vaak de neiging om de wereld in de somberste kleuren te zien en van andere mensen alleen het slechtste te verwachten. Heeft een ober in een restaurant bier over ons heen gegoten? Dat deed hij vast met opzet, omdat we vergeten waren hem te groeten. Heeft onze baas onze vakantie niet goedgekeurd? Ze wreekt zich vast op ons voor de slechte kwartaalcijfers. Is de sonde Mars Climate Orbiter in de atmosfeer van Mars verbrand? Iemand heeft vast het wetenschappelijke werk van NASA gesaboteerd!
In zulke gevallen is het makkelijk om kwade opzet te zien, want dan krijgen we een duidelijke verklaring voor wat er is gebeurd. Een ober die al vijf jaar in dat restaurant werkt, is toch niet zo stom dat hij bier over ons heen giet, er moet dus wel kwade opzet in het spel zijn! In werkelijkheid is het veel waarschijnlijker dat hij is uitgegleden over water dat een kind van de tafel ernaast had gemorst en dat hij het bier per ongeluk heeft omgegooid. Onze baas, al wat ouder, is dan weer niet zo handig met computers en weet niet hoe ze meldingen moet instellen. Van de vakantie die we in het systeem hebben aangevraagd, weet ze dus niets. En de sonde Climate Orbiter? Die is in 1999 echt in de atmosfeer van Mars verbrand, omdat twee teams (NASA en het bedrijf Lockheed Martin, dat de sonde had gebouwd) het niet eens waren geworden over het gebruik van het metrieke stelsel (dus meters, kilogrammen enzovoort) of het imperiale stelsel (dus voeten, ponden enzovoort). Uiteindelijk gebruikte elk team per ongeluk iets anders en daardoor kwam het tot de ramp.
Ben je zelf kwaadaardig?
Je kunt het je bij jezelf voorstellen: hoe vaak is het gebeurd dat je iemand opzettelijk pijn hebt gedaan, dat je kwade opzet had? En hoe vaak ben je gewoon iets vergeten? Heb je iets niet opgemerkt? Als je geen psychopaat bent, komen vergissingen door onoplettendheid, nalatigheid of domheid veel vaker voor dan kwade opzet.
Op dezelfde manier kunnen we naar allerlei complottheorieën kijken. We kunnen denken dat de regering, politici en iedereen om ons heen ons proberen te bedriegen en dat iedereen handelt met als doel ons te onderwerpen. Op het moment dat we tegen onszelf zeggen ze zijn toch niet zo dom om XYZ te doen, moeten we aan het scheermes van Hanlon denken: het is veel waarschijnlijker dat ze echt zo dom zijn.
Bestaat er echt geen kwaad op de wereld?
Natuurlijk bestaat er kwaad op de wereld. Het scheermes van Hanlon zegt alleen dat kwade opzet niet het eerste moet zijn waaraan we denken als we een probleem tegenkomen. Meestal is iemands onvermogen of vergissing een waarschijnlijkere verklaring dan iemands kwade opzet. Af en toe komt het echter echt voor dat iemands kwade opzet de hoofdoorzaak is. De wereld is geen perfecte plek om te leven.
Bronnen en verder lezen
Hoofdstukken: Het scheermes van Occam: de eenvoudigere verklaring is vaak de juiste, Het scheermes van Hanlon: eerder domheid dan kwade opzet
