Hanlon’un Usturası: Kötü Niyet Değil, Büyük İhtimalle Aptallık

Hanlon’un usturası, başkalarından en kötüsünü beklemememiz gerektiğini söyler. Hanlon’un usturası çoğunlukla şu özdeyişle anlatılır:

Aptallıkla yeterince açıklanabilen bir şeyde kötü niyet arama.

Biz insanlar dünyayı çoğu zaman en kötü renklerle görme eğilimindeyiz ve başkalarından yalnızca en kötüsünü bekleriz. Lokantadaki garson üstümüze ayran mı döktü? Kesin bilerek yaptı, çünkü ona selam vermeyi unuttuk. Müdürümüz iznimizi mi onaylamadı? Kesin geçen çeyreğin kötü sonuçlarının hesabını bizden soruyor. Mars Climate Orbiter uzay aracı Mars’ın atmosferinde yandı mı? Biri NASA’nın bilimsel çalışmasına kesin sabotaj yaptı!

Bu tür durumlarda kötü niyet görmek kolaydır, çünkü olanlara net bir açıklama getirmiş oluruz. O lokantada beş yıldır çalışan garson o kadar da aptal değil, bizi ayranla ıslatması için mutlaka bir kötü niyet olmalı! Oysa yandaki masadaki çocuğun döktüğü suyun üstünde kayması ve ayranı yanlışlıkla dökmesi çok daha olasıdır. Yaşı ilerlemiş müdürümüz de bilgisayarlarla pek arası iyi olmadığı için bildirimlerini ayarlayamıyor. Sistemde istediğimiz izinden de haberi yok. Peki ya Climate Orbiter? O gerçekten 1999’da Mars’ın atmosferinde yandı, çünkü iki ekip (NASA ve aracı yapan Lockheed Martin firması) metrik sistemi (yani metre, kilogram vb.) mi, yoksa imperyal sistemi (yani fit, libre vb.) mi kullanacakları konusunda anlaşamamıştı. Sonunda her ekip yanlışlıkla farklı bir sistem kullandı ve felaket bu yüzden yaşandı.

Sen Kendin Kötü Müsün?

Bunu kendi üzerinde hayal edebilirsin: Kaç kez birine bile bile zarar verdin, yani kötü niyetli oldun? Kaç kez de sadece bir şeyi unuttun? Bir şeyi fark etmedin? Psikopat değilsen hatalar çok daha sık dikkatsizlikten, özensizlikten ya da aptallıktan kaynaklanır, kötü niyetten değil.

Çeşitli komplo teorilerine de benzer şekilde bakılabilir. Çevremizdeki herkesin bizi kandırmaya çalıştığını, hepsinin bizi köleleştirmek amacıyla hareket ettiğini düşünebiliriz. Bunu yapacak kadar aptal olamazlar dediğimiz anda Hanlon’un usturasını hatırlayalım: Gerçekten o kadar aptal olmaları çok daha olasıdır.

Dünyada Gerçekten Kötülük Yok mu?

Elbette dünyada kötülük var. Hanlon’un usturası yalnızca, bir sorunla karşılaştığımızda aklımıza ilk olarak kötü niyetin gelmemesi gerektiğini söyler. Çoğunlukla birinin beceriksizliği ya da hatası, onun kötü niyetinden daha olası bir açıklamadır. Yine de ara sıra asıl nedenin gerçekten birinin kötü niyeti olduğu da olur. Dünya yaşamak için kusursuz bir yer değil.