✖

Potęgi i pierwiastki

Potęgowanie to działanie matematyczne, które, mówiąc najprościej, służy do skróconego zapisu wielokrotnego mnożenia.

Wykładnik naturalny

Potęga ma postać an, gdzie wyrażenie n nazywamy wykładnikiem, a wyrażenie a podstawą. Dalej będzie nas interesować przede wszystkim to, jaki jest wykładnik. W tej części pokażemy sobie, jakie własności ma potęga o wykładniku naturalnym, czyli gdy wykładnik jest jedną z liczb 1, 2, 3, 4, …

Przykładem takiej potęgi jest 62. Szóstka jest podstawą, dwójka wykładnikiem. Wykładnik mówi nam, ile szóstek mamy ze sobą pomnożyć, żeby otrzymać wynik. Zatem 62 = 6 · 6 = 36. Inny przykład: 43 = 4 · 4 · 4 = 64. Ogólnie moglibyśmy zapisać to tak:

an=a⋅a⋅…⋅a⏟n razy

Podstawą może być cokolwiek – liczba, ale równie dobrze bardziej złożone wyrażenie. Podczas obliczeń po prostu mnożysz dane wyrażenie tyle razy, ile wskazuje wykładnik. Przykłady:

(−5)3=(−5)⋅(−5)⋅(−5)x4=x⋅x⋅x⋅x(x+3)2=(x+3)⋅(x+3)

Dla wykładnika równego zero przyjmujemy, że a0 = 1.

Wykładnik ujemny

W tej części założymy, że wykładnik jest ujemny. Jak można by to rozumieć? Wyjdźmy od tego, że a0 = 1. Jeśli chcemy obliczyć a1, moglibyśmy powiedzieć, że mnożymy a0 przez a. Ponieważ a0 = 1, otrzymujemy iloczyn a0 · a = a. Wychodzi a. Jeśli zechcemy obliczyć a2, możemy napisać a2 = a0 · a · a.

O wartości a0 = 1 możemy powiedzieć, że to nasza wartość początkowa, a gdy obliczamy an, po prostu n razy mnożymy wartość a0 przez a. Co zrobić, gdyby n było ujemne? Jeśli n jest dodatnie, mnożymy. Jeśli n jest ujemne, będziemy dzielić. Zatem a−1 otrzymalibyśmy tak, że wzięlibyśmy wartość początkową a0 i podzielili ją przez a. Dostajemy w ten sposób równanie:

a−1=a0a=1a

Gdybyśmy chcieli poznać a−2, podzielilibyśmy a0 przez a dwa razy. Co byśmy otrzymali? Najpierw powiedzmy sobie, jak inaczej można zapisać dzielenie. Jeśli mamy iloraz x/y, możemy go równie dobrze zapisać jako

x⋅1y

To jedna z podstawowych własności ułamków. Jeśli więc chcemy jakieś wyrażenie x dwa razy podzielić przez wyrażenie y, możemy to zapisać jako

x⋅1y⋅1y

Wróćmy do przykładu a−2. Powiedzieliśmy, że otrzymamy je, dzieląc wyrażenie a0 dwa razy przez a. Przekształcamy to dalej tak:

a−2=a0⋅1a⋅1a=a01a⋅a=1⋅1a2=1a2

Teraz mamy już sposób na obliczenie potęgi o wykładniku ujemnym. Obliczamy potęgę tak, jakby wykładnik był dodatni, a potem tylko odwracamy wynik, czyli dzielimy jedynkę przez wynik potęgowania. Dokładniej zapisane:

a−n=1an

(Zakładamy tu, że −n jest liczbą ujemną, czyli n jest dodatnie.)

Kilka przykładów:

2−1=121=125−3=153=1125(2x+3)−8=1(2x+3)8

Wykładnik wymierny

Wykładnik możemy dalej rozszerzyć na wszystkie liczby wymierne. Liczba wymierna to taka liczba, którą da się zapisać w postaci ułamka, czyli ilorazu dwóch liczb całkowitych. Weźmy więc ułamek postaci m/n, gdzie n jest liczbą dodatnią. Wtedy możemy zapisać wzór

amn=amn

Ten zawijas nad am to znak pierwiastka.

Własności potęg

  • a0 = 1, jeśli a ≠ 0.
  • a1 = a.
  • 0n = 0, jeśli n > 0.
  • 00 nie jest określone.
  • (a · b)n = an · bn.
  • am · an = am + n.
  • aman=am−n, jeśli a ≠ 0.
  • (am)n = am · n.