✖

Własności sinusa, cosinusa, tangensa i cotangensa

Sinus i cosinus to podstawowe funkcje trygonometryczne.

Sinus

Sinus kąta alfa jest równy stosunkowi długości przyprostokątnej przeciwległej do długości przeciwprostokątnej w trójkącie prostokątnym.

sin⁡(α)=Długość przyprostokątnej przeciwległejDługość przeciwprostokątnej

Wykresem funkcji sinus jest krzywa nazywana sinusoidą. Możesz ją zobaczyć na poniższym rysunku:

Wykres funkcji sinus

Sinus jest funkcją okresową, której najmniejszy okres to 2π. Inne własności:

  • Dziedziną jest zbiór wszystkich liczb rzeczywistych.
  • Zbiorem wartości jest przedział ⟨ − 1, 1⟩.
  • Sinus osiąga maksimum w nieskończenie wielu punktach. Dokładniej: „pierwsze” maksimum ma w punkcie x=π2, a ponieważ jest funkcją okresową, maksimum ma też w każdym punkcie π2+2kπ, gdzie k jest liczbą całkowitą. Wartość maksymalna wynosi 1.
  • Podobnie z minimum: sinus ma minimum w punktach −π2+2kπ, gdzie k jest liczbą całkowitą, a jego wartość wynosi −1.
  • Sinus jest funkcją nieparzystą i ograniczoną.

Cosinus

Cosinus kąta alfa jest równy stosunkowi długości przyprostokątnej przyległej do długości przeciwprostokątnej w trójkącie prostokątnym. Jeśli więc obliczymy na kalkulatorze cosinus kąta alfa, otrzymamy wartość ilorazu

cos⁡(α)=długość przyprostokątnej przyległejdługość przeciwprostokątnej.

Wykresem funkcji cosinus jest krzywa nazywana cosinusoidą. Możesz ją zobaczyć na poniższym rysunku:

Wykres funkcji cosinus

Cosinus jest funkcją okresową, której najmniejszy okres to 2π. Inne własności:

  • Dziedziną jest zbiór wszystkich liczb rzeczywistych.
  • Zbiorem wartości jest przedział ⟨ − 1, 1⟩.
  • Cosinus osiąga maksimum w nieskończenie wielu punktach. Dokładniej: „pierwsze” maksimum ma w punkcie x = 0, a ponieważ jest funkcją okresową, maksimum ma też w każdym punkcie 2kπ, gdzie k jest liczbą całkowitą. Wartość maksymalna wynosi 1.
  • Podobnie z minimum: cosinus ma minimum w punktach π + 2kπ, gdzie k jest liczbą całkowitą, a jego wartość wynosi −1.
  • Cosinus jest funkcją parzystą i ograniczoną.

Tangens

Tangens kąta alfa jest równy stosunkowi długości przyprostokątnej przeciwległej do długości przyprostokątnej przyległej w trójkącie prostokątnym. W polskiej szkole tangens oznaczamy jako tg, na kalkulatorach i w źródłach zagranicznych spotkasz też zapis tan.

tg(α)=Długość przyprostokątnej przeciwległejDługość przyprostokątnej przyległej

Wykresem tej funkcji jest krzywa nazywana tangensoidą:

Wykres funkcji tangens

Tangens różni się od poprzednich funkcji przede wszystkim okresem, który nie wynosi już 2π, ale tylko π. Inne własności:

D(tg)=R−{π2+kπ}k∈Z

Cotangens

Cotangens kąta alfa jest równy stosunkowi długości przyprostokątnej przyległej do długości przyprostokątnej przeciwległej. W polskiej szkole cotangens oznaczamy jako ctg, w innych źródłach spotkasz też zapis cot albo cotan.

ctg(α)=Długość przyprostokątnej przyległejDługość przyprostokątnej przeciwległej

Wykresem tej funkcji jest krzywa nazywana cotangensoidą:

Wykres funkcji cotangens

Inne własności:

  • Okres wynosi również π, tak jak w przypadku tangensa.
  • Dziedziną jest zbiór

D(ctg)=R−{kπ};k∈Z

Związek między sinusem a cosinusem

Funkcje trygonometryczne są ze sobą blisko związane. Kiedy spojrzysz jednocześnie na wykresy funkcji sinus i cosinus, zauważysz, że niewiele się od siebie różnią — jeden wykres jest tylko trochę przesunięty względem drugiego.

Funkcje sinus i cosinus są tylko przesunięte o π/2

Jeśli więc do argumentu funkcji sinus zawsze dodamy π/2, otrzymamy funkcję cosinus:

Funkcja sinus przesunięta o π/2 — krzywa pokrywa się z wykresem funkcji cosinus

I odwrotnie: jeśli od argumentu cosinusa odejmiemy π/2, otrzymamy sinus.

Funkcja cosinus przesunięta o π/2 z powrotem — krzywa pokrywa się z wykresem funkcji sinus

Możemy więc zapisać takie wzory:

sin⁡(x)=cos⁡(x−π2)cos⁡(x)=sin⁡(x+π2)

Jak wyrazić tangens i cotangens

Funkcję tangens możemy łatwo wyrazić za pomocą sinusa i cosinusa. Wystarczy przypomnieć sobie, czym jest tangens: stosunkiem długości przyprostokątnej przeciwległej do długości przyprostokątnej przyległej. Weźmy do pomocy taki trójkąt:

Trójkąt z zaznaczonym kątem beta

Ile wynosi tangens kąta beta?

tg(β)=|b||c|.

Jak moglibyśmy wyrazić licznik albo mianownik? Ile wynosi długość boku b, a ile długość boku c? Wiemy, że sinus kąta beta jest równy:

sin⁡(β)=|b||a|

Z tego wzoru wyznaczymy |b|:

|b|=sin⁡(β)⋅|a|

Cosinus kąta beta jest równy:

cos⁡(β)=|c||a|

Wyznaczymy |c|:

|c|=cos⁡(β)⋅|a|

W tej chwili mamy długości boków b i c wyrażone za pomocą funkcji sinus i cosinus. Podstawimy więc te wyniki pośrednie do pierwotnego równania z tangensem:

tg(β)=|b||c|=sin⁡(β)⋅|a|cos⁡(β)⋅|a|

W liczniku i mianowniku możemy skrócić |a| i otrzymujemy końcowy wzór:

tg(β)=sin⁡(β)cos⁡(β)

Tangens możemy więc zapisać jako iloraz sinusa i cosinusa. Już bez wyprowadzenia powiemy, że cotangens możemy zapisać jako odwrócony ułamek, czyli iloraz cosinusa przez sinus.

tg(α)=sin⁡(α)cos⁡(α)ctg(α)=cos⁡(α)sin⁡(α)

Związek między tangensem a cotangensem

Tak jak podobne do siebie są funkcje sinus i cosinus, tak podobne są też funkcje tangens i cotangens. Przyjrzyj się obu wykresom na jednym rysunku:

Podobieństwo funkcji tangens i cotangens

W jaki sposób z krzywej opisującej tangens zrobić krzywą opisującą cotangens? Cotangens jest przesunięty o π/2, od tego zaczniemy:

Tangens przesunięty o π/2

Jesteśmy już bliżej cotangensa, ale krzywe wciąż biegną w złą stronę: cotangens jest w poszczególnych przedziałach malejący, a ta przesunięta krzywa jest rosnąca. Zaradzimy temu, zmieniając znak zmiennej x:

Wykres funkcji tangens i cotangens

Możemy więc zapisać:

ctg(x)=tg(−x+π2)

Wartości dla wybranych kątów

Sinus, cosinus, tangens i cotangens mają dla niektórych ładnych kątów ładne wartości. Oto ich podstawowe zestawienie:

sincostgctg0∘010×30∘123233345∘22221160∘321233390∘10×0

Rozdziały: Podstawowe funkcje trygonometryczne, Okrąg jednostkowy, Funkcje cyklometryczne, Sinus, cosinus, tangens i cotangens, Wzory trygonometryczne, Wykresy funkcji trygonometrycznych, Twierdzenie sinusów i cosinusów