Własności sinusa, cosinusa, tangensa i cotangensa
Sinus i cosinus to podstawowe funkcje trygonometryczne.
Sinus
Sinus kąta alfa jest równy stosunkowi długości przyprostokątnej przeciwległej do długości przeciwprostokątnej w trójkącie prostokątnym.
Wykresem funkcji sinus jest krzywa nazywana sinusoidą. Możesz ją zobaczyć na poniższym rysunku:
Sinus jest funkcją okresową, której najmniejszy okres to 2π. Inne własności:
- Dziedziną jest zbiór wszystkich liczb rzeczywistych.
- Zbiorem wartości jest przedział ⟨ − 1, 1⟩.
- Sinus osiąga maksimum w nieskończenie wielu punktach. Dokładniej: „pierwsze” maksimum ma w punkcie
, a ponieważ jest funkcją okresową, maksimum ma też w każdym punkcie , gdzie k jest liczbą całkowitą. Wartość maksymalna wynosi 1. - Podobnie z minimum: sinus ma minimum w punktach
, gdzie k jest liczbą całkowitą, a jego wartość wynosi −1. - Sinus jest funkcją nieparzystą i ograniczoną.
Cosinus
Cosinus kąta alfa jest równy stosunkowi długości przyprostokątnej przyległej do długości przeciwprostokątnej w trójkącie prostokątnym. Jeśli więc obliczymy na kalkulatorze cosinus kąta alfa, otrzymamy wartość ilorazu
Wykresem funkcji cosinus jest krzywa nazywana cosinusoidą. Możesz ją zobaczyć na poniższym rysunku:
Cosinus jest funkcją okresową, której najmniejszy okres to 2π. Inne własności:
- Dziedziną jest zbiór wszystkich liczb rzeczywistych.
- Zbiorem wartości jest przedział ⟨ − 1, 1⟩.
- Cosinus osiąga maksimum w nieskończenie wielu punktach. Dokładniej: „pierwsze” maksimum ma w punkcie x = 0, a ponieważ jest funkcją okresową, maksimum ma też w każdym punkcie 2kπ, gdzie k jest liczbą całkowitą. Wartość maksymalna wynosi 1.
- Podobnie z minimum: cosinus ma minimum w punktach π + 2kπ, gdzie k jest liczbą całkowitą, a jego wartość wynosi −1.
- Cosinus jest funkcją parzystą i ograniczoną.
Tangens
Tangens kąta alfa jest równy stosunkowi długości przyprostokątnej przeciwległej do długości przyprostokątnej przyległej w trójkącie prostokątnym. W polskiej szkole tangens oznaczamy jako tg, na kalkulatorach i w źródłach zagranicznych spotkasz też zapis tan.
Wykresem tej funkcji jest krzywa nazywana tangensoidą:
Tangens różni się od poprzednich funkcji przede wszystkim okresem, który nie wynosi już 2π, ale tylko π. Inne własności:
- Dziedziną jest zbiór
- Zbiorem wartości jest zbiór wszystkich liczb rzeczywistych.
- Tangens nie ma ani maksimum, ani minimum i nie jest funkcją ograniczoną.
- Tangens jest funkcją nieparzystą.
Cotangens
Cotangens kąta alfa jest równy stosunkowi długości przyprostokątnej przyległej do długości przyprostokątnej przeciwległej. W polskiej szkole cotangens oznaczamy jako ctg, w innych źródłach spotkasz też zapis cot albo cotan.
Wykresem tej funkcji jest krzywa nazywana cotangensoidą:
Inne własności:
- Okres wynosi również π, tak jak w przypadku tangensa.
- Dziedziną jest zbiór
- Zbiorem wartości jest zbiór wszystkich liczb rzeczywistych.
- Cotangens nie ma ani maksimum, ani minimum i nie jest funkcją ograniczoną.
- Cotangens jest funkcją nieparzystą.
Związek między sinusem a cosinusem
Funkcje trygonometryczne są ze sobą blisko związane. Kiedy spojrzysz jednocześnie na wykresy funkcji sinus i cosinus, zauważysz, że niewiele się od siebie różnią — jeden wykres jest tylko trochę przesunięty względem drugiego.
Jeśli więc do argumentu funkcji sinus zawsze dodamy π/2, otrzymamy funkcję cosinus:
I odwrotnie: jeśli od argumentu cosinusa odejmiemy π/2, otrzymamy sinus.
Możemy więc zapisać takie wzory:
Jak wyrazić tangens i cotangens
Funkcję tangens możemy łatwo wyrazić za pomocą sinusa i cosinusa. Wystarczy przypomnieć sobie, czym jest tangens: stosunkiem długości przyprostokątnej przeciwległej do długości przyprostokątnej przyległej. Weźmy do pomocy taki trójkąt:
Ile wynosi tangens kąta beta?
Jak moglibyśmy wyrazić licznik albo mianownik? Ile wynosi długość boku b, a ile długość boku c? Wiemy, że sinus kąta beta jest równy:
Z tego wzoru wyznaczymy |b|:
Cosinus kąta beta jest równy:
Wyznaczymy |c|:
W tej chwili mamy długości boków b i c wyrażone za pomocą funkcji sinus i cosinus. Podstawimy więc te wyniki pośrednie do pierwotnego równania z tangensem:
W liczniku i mianowniku możemy skrócić |a| i otrzymujemy końcowy wzór:
Tangens możemy więc zapisać jako iloraz sinusa i cosinusa. Już bez wyprowadzenia powiemy, że cotangens możemy zapisać jako odwrócony ułamek, czyli iloraz cosinusa przez sinus.
Związek między tangensem a cotangensem
Tak jak podobne do siebie są funkcje sinus i cosinus, tak podobne są też funkcje tangens i cotangens. Przyjrzyj się obu wykresom na jednym rysunku:
W jaki sposób z krzywej opisującej tangens zrobić krzywą opisującą cotangens? Cotangens jest przesunięty o π/2, od tego zaczniemy:
Jesteśmy już bliżej cotangensa, ale krzywe wciąż biegną w złą stronę: cotangens jest w poszczególnych przedziałach malejący, a ta przesunięta krzywa jest rosnąca. Zaradzimy temu, zmieniając znak zmiennej x:
Możemy więc zapisać:
Wartości dla wybranych kątów
Sinus, cosinus, tangens i cotangens mają dla niektórych ładnych kątów ładne wartości. Oto ich podstawowe zestawienie:
Rozdziały: Podstawowe funkcje trygonometryczne, Okrąg jednostkowy, Funkcje cyklometryczne, Sinus, cosinus, tangens i cotangens, Wzory trygonometryczne, Wykresy funkcji trygonometrycznych, Twierdzenie sinusów i cosinusów