Reguła de l’Hospitala
Regułę de l’Hospitala (czytaj: „de lopitala”) można czasem wykorzystać do obliczania granic ilorazu.
Twierdzenie
Jeśli liczymy granicę funkcji w punkcie, to w pewnych okolicznościach możemy sobie pomóc pochodnymi. Weźmy więc funkcję w postaci ilorazu, tzn. mamy funkcje f(x) i g(x) i szukamy granicy
Jeśli
to zachodzi równość:
Jeśli granica
Przykład
-
Oblicz granicę
Czy możemy rozwiązać ten przykład regułą de l’Hospitala? Najpierw musimy sprawdzić, czy granica obu funkcji (tej w mianowniku ułamka i tej w liczniku) w punkcie x0 = 3 jest równa zeru. Oznaczmy funkcje f(x) = x2 − 9 i g(x) = x2 − x − 6. Obie są wielomianami, a więc są ciągłe, dlatego ich granice są równe wartościom funkcji:
Pierwszy warunek jest spełniony. Zauważ, że granicy nie możemy obliczyć po prostu tak, że za x podstawimy liczbę trzy, bo cała funkcja jest w punkcie x0 = 3 nieciągła, a właściwie w ogóle nie ma tam wartości (nie ma jej dlatego, że żeby ją dostać, musielibyśmy dzielić przez zero). Teraz możemy spróbować zastosować regułę de l’Hospitala i zróżniczkować obie funkcje. Uwaga, nie różniczkujemy według wzoru na pochodną ilorazu, różniczkujemy osobno funkcję w liczniku i osobno funkcję w mianowniku. Dostaniemy więc:
Zamiast poprzedniej granicy możemy więc rozwiązać tę granicę:
Ta funkcja jest w punkcie x0 = 3 ciągła, więc możemy już tylko podstawić za x wartość trzy i obliczyć wartość całej funkcji:
Widzimy, że granica tej funkcji istnieje, dlatego istnieje także granica
i te granice są sobie równe. Zachodzi więc: -
Oblicz granicę
Jak wygląda sytuacja w punkcie x0 = 0? Znowu oznaczymy f(x) = x i g(x) = sin x. Zachodzi f(0) = 0 i g(0) = 0. Dostajemy iloraz
, funkcja jest w tym punkcie nieciągła. Możemy spróbować zastosować regułę de l’Hospitala. Różniczkujemy obie funkcje:Pochodne funkcji mamy, spróbujmy obliczyć granicę
Jaka będzie sytuacja w punkcie x0 = 0? Ponieważ cos(0) = 1, dostajemy ułamek
. Funkcja jest w punkcie x0 = 0 ciągła, więc zachodziPonieważ ta granica istnieje, istnieje także granica
i te granice są sobie równe. Dostajemy
Rozdziały: Granica funkcji, Granica niewłaściwa w punkcie właściwym, Granica właściwa w punkcie niewłaściwym, Granica niewłaściwa w punkcie niewłaściwym, Granica jednostronna, Reguła de l’Hospitala