✖

Reguła de l’Hospitala

Regułę de l’Hospitala (czytaj: „de lopitala”) można czasem wykorzystać do obliczania granic ilorazu.

Twierdzenie

Jeśli liczymy granicę funkcji w punkcie, to w pewnych okolicznościach możemy sobie pomóc pochodnymi. Weźmy więc funkcję w postaci ilorazu, tzn. mamy funkcje f(x) i g(x) i szukamy granicy

limx→x0f(x)g(x).

Jeśli limx→x0f(x)=limx→x0g(x)=0, obie funkcje mają pochodną w pewnym otoczeniu punktu x0 (w samym punkcie x0 nie muszą jej mieć) i istnieje granica

limx→x0f′(x)g′(x),

to zachodzi równość:

limx→x0f(x)g(x)=limx→x0f′(x)g′(x).

Jeśli granica limx→x0f′(x)g′(x) nie istnieje, to nie oznacza, że nie istnieje także granica limx→x0f(x)g(x). Jeśli granica z pochodnymi nie istnieje, musimy wyjściową granicę bez pochodnych obliczyć w inny sposób.

Przykład

  1. Oblicz granicę

    limx→3x2−9x2−x−6

    Czy możemy rozwiązać ten przykład regułą de l’Hospitala? Najpierw musimy sprawdzić, czy granica obu funkcji (tej w mianowniku ułamka i tej w liczniku) w punkcie x0 = 3 jest równa zeru. Oznaczmy funkcje f(x) = x2 − 9 i g(x) = x2 − x − 6. Obie są wielomianami, a więc są ciągłe, dlatego ich granice są równe wartościom funkcji:

    f(3)=32−9=0g(3)=32−3−6=0

    Pierwszy warunek jest spełniony. Zauważ, że granicy nie możemy obliczyć po prostu tak, że za x podstawimy liczbę trzy, bo cała funkcja jest w punkcie x0 = 3 nieciągła, a właściwie w ogóle nie ma tam wartości (nie ma jej dlatego, że żeby ją dostać, musielibyśmy dzielić przez zero). Teraz możemy spróbować zastosować regułę de l’Hospitala i zróżniczkować obie funkcje. Uwaga, nie różniczkujemy według wzoru na pochodną ilorazu, różniczkujemy osobno funkcję w liczniku i osobno funkcję w mianowniku. Dostaniemy więc:

    f′(x)=2xg′(x)=2x−1

    Zamiast poprzedniej granicy możemy więc rozwiązać tę granicę:

    limx→32x2x−1

    Ta funkcja jest w punkcie x0 = 3 ciągła, więc możemy już tylko podstawić za x wartość trzy i obliczyć wartość całej funkcji:

    limx→32x2x−1=2⋅32⋅3−1=65

    Widzimy, że granica tej funkcji istnieje, dlatego istnieje także granica limx→3x2−9x2−x−6 i te granice są sobie równe. Zachodzi więc:

    limx→3x2−9x2−x−6=limx→32x2x−1=65.

  2. Oblicz granicę

    limx→0xsin⁡x

    Jak wygląda sytuacja w punkcie x0 = 0? Znowu oznaczymy f(x) = x i g(x) = sin x. Zachodzi f(0) = 0 i g(0) = 0. Dostajemy iloraz 00, funkcja jest w tym punkcie nieciągła. Możemy spróbować zastosować regułę de l’Hospitala. Różniczkujemy obie funkcje:

    f′(x)=1g′(x)=cos⁡x

    Pochodne funkcji mamy, spróbujmy obliczyć granicę

    limx→01cos⁡x

    Jaka będzie sytuacja w punkcie x0 = 0? Ponieważ cos(0) = 1, dostajemy ułamek 11=1. Funkcja jest w punkcie x0 = 0 ciągła, więc zachodzi

    limx→01cos⁡x=11=1.

    Ponieważ ta granica istnieje, istnieje także granica limx→0xsin⁡x i te granice są sobie równe. Dostajemy

    limx→0xsin⁡x=1

Rozdziały: Granica funkcji, Granica niewłaściwa w punkcie właściwym, Granica właściwa w punkcie niewłaściwym, Granica niewłaściwa w punkcie niewłaściwym, Granica jednostronna, Reguła de l’Hospitala