✖

Rozkład wielomianu na czynniki

Wielomian można rozłożyć na iloczyn wielomianów, czyli na czynniki. Wyobraźmy sobie, że mamy wielomian

Pn(x)=anxn+an−1xn−1+…+a1x1+a0x0,

Stała n oznacza stopień wielomianu, czyli najwyższy wykładnik, który w wielomianie występuje i przy którym współczynnik nie jest zerowy. Na przykład wielomian x3 − 4x2 − 5x ma stopień 3. Wszystkie pozostałe wykładniki są albo mniejsze (wykładniki 2 i 1), albo stoi przy nich zerowy współczynnik. Teraz możemy powiedzieć, że jeśli znajdziemy jakiś pierwiastek k naszego wielomianu, to istnieje inny wielomian Qn − 1(x), który ma stopień o jeden mniejszy, i

Pn(x)=(x−k)⋅Qn−1(x).

Brzmi to skomplikowanie, ale w praktyce mówi tyle: jeśli znamy pierwiastek wielomianu Pn(x), potrafimy znaleźć inny wielomian Qn − 1(x), który po pomnożeniu przez wyrażenie (x − k) daje wyjściowy wielomian Pn(x), przy czym wielomian Qn − 1(x) ma stopień o jeden niższy niż wielomian Pn(x). W polskiej szkole ten fakt nazywa się twierdzeniem Bézouta. Gdy spojrzymy na nasz wielomian P3(x) = x3 − 4x2 − 5x, widzimy, że jednym z pierwiastków wielomianu jest liczba k1 = 0 (bo gdy za x podstawimy w wielomianie zero, całe wyrażenie będzie równe zeru). Musi więc istnieć wielomian Q2(x) taki, że

P3(x)=(x−0)⋅Q2(x)

Tu będzie łatwo, bo x − 0 jest oczywiście równe x, więc dostajemy równanie:

P3(x)=x⋅Q2(x)

Z wyjściowego wielomianu P3(x) wystarczy wyłączyć przed nawias x i dostaniemy nasz nowy wielomian Q2(x):

P3(x)=x⋅(x2−4x−5)

To pierwszy rozkład wielomianu na czynniki. Wyjściowy wielomian x3 − 4x2 − 5x udało nam się rozłożyć na iloczyn (x − 0) razy x2 − 4x − 5, czyli wielomian niższego stopnia. Ten wielomian x2 − 4x − 5 możemy jednak rozłożyć dalej. Gdy rozwiążemy równanie kwadratowe

x2−4x−5=0

okaże się, że jego rozwiązaniami są liczby k2 = 5 i k3 = −1. Powinniśmy więc umieć znaleźć wielomian Q1(x) taki, że

Q2(x)=(x−5)⋅Q1(x)

Znalezienie wielomianu Q1(x) nie jest całkiem proste, możemy sobie pomóc na przykład dzieleniem wielomianów. W ten sposób stwierdzimy, że szukany wielomian to Q1(x) = x + 1, więc możemy napisać

x2−4x−5=(x−5)⋅(x+1)

Cały wyjściowy wielomian P3(x) jest równy:

P3(x)=x⋅(x−5)⋅(x+1)

Gdy w ten sposób rozłożymy cały wielomian, możemy pięknie odczytać poszczególne pierwiastki. Jeśli którykolwiek z czynników tego iloczynu będzie równy zeru, całe wyrażenie będzie równe zeru. Dlatego z zapisu od razu widać, że pierwiastkami wielomianu są właśnie liczby k1 = 0, k2 = 5 i k3 = −1.

Rozdziały: Wielomiany, Dzielenie wielomianów, Pierwiastek wielomianu, Rozkład wielomianu na czynniki