Równania kwadratowe
Równanie kwadratowe to równanie z jedną niewiadomą, która jest podniesiona do kwadratu. Jeśli w równaniu niewiadoma występuje w wyższej potędze niż druga, to nie jest to już równanie kwadratowe.
Opis równania kwadratowego
Postać ogólna równania kwadratowego wygląda tak:
Wartości a, b, c są liczbami rzeczywistymi, przy czym a jest różne od zera. Pozostałe nazwy:
- ax2 nazywamy wyrazem kwadratowym,
- bx nazywamy wyrazem liniowym,
- c nazywamy wyrazem wolnym.
Każde równanie kwadratowe da się sprowadzić do postaci ogólnej za pomocą przekształceń równoważnych albo innych przekształceń. Przykładem równania kwadratowego może być takie równanie:
Trudniejsze jest już pytanie, czy równaniem kwadratowym jest również to:
Nigdzie nie widać x2, a po prawej stronie nie ma zera. Z prawą stroną poradzimy sobie łatwo: odejmiemy siódemkę i dostaniemy
Wciąż nie mamy x2. Wymnożymy nawiasy i dostaniemy:
I już jest x2. Po zsumowaniu dostajemy wreszcie postać ogólną równania kwadratowego:
A co z następującym przykładem, czy to jest równanie kwadratowe? Da się je sprowadzić do postaci ogólnej?
Odpowiedź brzmi: nie da się. Jeśli bowiem pomnożymy całe równanie przez x, żeby pozbyć się niewiadomej z mianownika ułamka, dostaniemy:
Teraz mamy już x3, a to w równaniu kwadratowym występować nie może.
Istnieją szczególne rodzaje równań kwadratowych, zależnie od tego, jakie wartości mają współczynniki a, b i c.
Wartości współczynników
W kolejnych rozdziałach absolutnie kluczowe będzie to, żebyś umiał określić poszczególne współczynniki a, b i c. Zacznijmy od jakiegoś prostego przykładu. Określ współczynniki równania 3x2 + 4x + 7 = 0. Tu jest to proste: a = 3, b = 4 i c = 7.
A na przykład równanie 3x2 − x + 2 = 0? Wartości a i c są jasne, a = 3 i c = 2, ale co z b? Błędem byłoby napisać, że b = 1. Wyobraź sobie, że przed tym x stoi jedynka, o tak: 3x2 − 1x + 2 = 0. Teraz chyba lepiej widać, że b = −1.
Kolejny ciekawy przykład: x2 − 3 = 0. Tutaj znowu może być kłopot ze współczynnikiem b, pozostałe są oczywiste: a = 1 i c = −3. Ile wynosi współczynnik b? Wyraz liniowy w tym równaniu w ogóle nie występuje, to tak, jakbyśmy zapisali równanie w postaci x2 + 0x − 3 = 0. Zatem b = 0.
Trudniejszy przykład:
W tym równaniu są dwie pułapki. Nie ma w nim wyrazu wolnego, więc c = 0. Wyraz kwadratowy jest jasny, więc a = 5. Ale co z tym przeklętym b? Możemy równanie jeszcze trochę przekształcić i z dwóch wyrażeń wyłączyć przed nawias niewiadomą x:
Współczynnik b to znowu to, co stoi „przed” niewiadomą x, więc cały nawias jest równy współczynnikowi b = (3 + π). Podobne równanie:
Pierwsze dwa współczynniki są oczywiste: a = −1 i b = 4. A wyraz wolny? To pozostałe wyrażenia, w których nie ma x. Zatem
A jakie wartości mają współczynniki tego równania? (x + 1)(x + 2) = −2x. Najpierw musimy sprowadzić równanie do postaci ogólnej. Wymnożymy nawiasy i dostaniemy
a na koniec dodamy do równania 2x, żeby po prawej stronie zostało zero:
Wartości są już oczywiste: a = 1, b = 5, c = 2.
Równanie kwadratowe bez wyrazu liniowego
Jeśli b = 0, mamy do czynienia z równaniem kwadratowym bez wyrazu liniowego, które rozwiązuje się podobnie jak równanie liniowe. Postać ogólna takiego równania wygląda więc tak:
Ponieważ b = 0, cały wyraz liniowy bx z równania znika, bo 0x = 0. Równanie rozwiązujemy tak, że najpierw odejmujemy wyraz wolny. Odejmujemy więc od równania wartość c. Dostajemy:
Następnie dzielimy równanie przez liczbę a. Dostajemy:
I na koniec obie strony równania pierwiastkujemy. Ułamek po prawej stronie nie może przy tym być ujemny, bo z liczby ujemnej pierwiastka wyciągnąć się nie da. Dostajemy wynik:
Zauważ, że dostajemy dwa wyniki, jeden dodatni, a drugi ujemny. Lepiej będzie to widać na przykładzie. Rozwiążemy równanie
Zgodnie z opisanym sposobem najpierw odejmujemy wyraz c. Uważaj: wyraz c jest w tym przypadku ujemny, więc odejmujemy liczbę ujemną, czyli dodajemy dodatnią. Do całego równania dodajemy więc +8 (chodzi o to, żeby ósemka trafiła na prawą stronę). Dostajemy:
Dalej zgodnie z opisanym sposobem dzielimy równanie przez liczbę a, czyli przez dwójkę. Po podzieleniu dostajemy:
Teraz pierwiastkujemy.
Skąd tam też minus dwa? Bo minus dwa razy minus dwa to cztery. Możemy też spojrzeć na rozwiązanie graficzne: widać, że wykres funkcji 2x2 − 8 przecina oś x dokładnie w punktach x1 = −2 i x2 = 2.
Rozwiąż równanie
Do równania dodajemy piątkę:
Dzielimy przez 80:
Skracamy ułamek:
Pierwiastkujemy:
Równanie kwadratowe bez wyrazu wolnego
Kolejny szczególny przypadek równania kwadratowego zachodzi wtedy, gdy wyraz wolny c jest równy zeru. Postać ogólna równania wygląda tak:
Taki rodzaj równania rozwiązujemy, wyłączając niewiadomą przed nawias:
Tu już dość wyraźnie widać wynik. Znowu wyjdą dwa rozwiązania równania, ale jedno z nich będzie zawsze równe zeru. Całą lewą stronę mamy bowiem w postaci iloczynu dwóch wyrażeń: x i nawiasu (ax + b). Kiedy ten iloczyn jest równy zeru? Gdy przynajmniej jedno z tych wyrażeń jest równe zeru. Lewa strona jest więc równa zeru w dwóch przypadkach:
Pierwszy wynik równania już więc mamy, jest nim zero. Kolejny dostaniemy, gdy rozwiążemy równanie liniowe ax + b = 0. Z artykułu o równaniach liniowych wiemy, że to równanie ma dokładnie jedno rozwiązanie, równe:
Możemy więc już zapisać wynik całego równania kwadratowego ax2 + bx = 0:
Przykład:
Wyłączamy x przed nawias:
Pierwsze rozwiązanie to x = 0. Drugie rozwiązanie znajdziemy, rozwiązując równanie liniowe 6x + 3 = 0:
Zapisujemy wynik:
Znowu możemy spojrzeć na wykres funkcji, który przecina oś x dokładnie w tych punktach:
Inne sposoby rozwiązywania
To były podstawowe techniki dla szczególnych rodzajów równań kwadratowych. Ogólne równanie kwadratowe rozwiązuje się za pomocą wyróżnika. Do dalszych rodzajów równań należy równanie kwadratowe z parametrem.
Kalkulator
Wpisz współczynniki a, b i c ogólnego równania ax2 + bx + c = 0, a kalkulator obliczy wyróżnik i rozwiązania. Osobno znajdziesz go też jako kalkulator równania kwadratowego.
Rozdziały: Podstawowe równanie kwadratowe, Rozwiązywanie za pomocą wyróżnika, Równanie kwadratowe z parametrem, Rozwiązania w zbiorze liczb zespolonych