✖

Równania kwadratowe

Równanie kwadratowe to równanie z jedną niewiadomą, która jest podniesiona do kwadratu. Jeśli w równaniu niewiadoma występuje w wyższej potędze niż druga, to nie jest to już równanie kwadratowe.

Opis równania kwadratowego

Postać ogólna równania kwadratowego wygląda tak:

ax2+bx+c=0

Wartości a, b, c są liczbami rzeczywistymi, przy czym a jest różne od zera. Pozostałe nazwy:

  • ax2 nazywamy wyrazem kwadratowym,
  • bx nazywamy wyrazem liniowym,
  • c nazywamy wyrazem wolnym.

Każde równanie kwadratowe da się sprowadzić do postaci ogólnej za pomocą przekształceń równoważnych albo innych przekształceń. Przykładem równania kwadratowego może być takie równanie:

3x2−6x+8=0.

Trudniejsze jest już pytanie, czy równaniem kwadratowym jest również to:

(x+1)⋅(x+2)=7.

Nigdzie nie widać x2, a po prawej stronie nie ma zera. Z prawą stroną poradzimy sobie łatwo: odejmiemy siódemkę i dostaniemy

(x+1)⋅(x+2)−7=0.

Wciąż nie mamy x2. Wymnożymy nawiasy i dostaniemy:

x2+2x+x+2−7=0

I już jest x2. Po zsumowaniu dostajemy wreszcie postać ogólną równania kwadratowego:

x2+3x−5=0.

A co z następującym przykładem, czy to jest równanie kwadratowe? Da się je sprowadzić do postaci ogólnej?

x2+3x+4x=0

Odpowiedź brzmi: nie da się. Jeśli bowiem pomnożymy całe równanie przez x, żeby pozbyć się niewiadomej z mianownika ułamka, dostaniemy:

x3+3x2+4=0.

Teraz mamy już x3, a to w równaniu kwadratowym występować nie może.

Istnieją szczególne rodzaje równań kwadratowych, zależnie od tego, jakie wartości mają współczynniki a, b i c.

Wartości współczynników

W kolejnych rozdziałach absolutnie kluczowe będzie to, żebyś umiał określić poszczególne współczynniki a, b i c. Zacznijmy od jakiegoś prostego przykładu. Określ współczynniki równania 3x2 + 4x + 7 = 0. Tu jest to proste: a = 3, b = 4 i c = 7.

A na przykład równanie 3x2 − x + 2 = 0? Wartości a i c są jasne, a = 3 i c = 2, ale co z b? Błędem byłoby napisać, że b = 1. Wyobraź sobie, że przed tym x stoi jedynka, o tak: 3x2 − 1x + 2 = 0. Teraz chyba lepiej widać, że b = −1.

Kolejny ciekawy przykład: x2 − 3 = 0. Tutaj znowu może być kłopot ze współczynnikiem b, pozostałe są oczywiste: a = 1 i c = −3. Ile wynosi współczynnik b? Wyraz liniowy w tym równaniu w ogóle nie występuje, to tak, jakbyśmy zapisali równanie w postaci x2 + 0x − 3 = 0. Zatem b = 0.

Trudniejszy przykład:

5x2+3x+π⋅x=0

W tym równaniu są dwie pułapki. Nie ma w nim wyrazu wolnego, więc c = 0. Wyraz kwadratowy jest jasny, więc a = 5. Ale co z tym przeklętym b? Możemy równanie jeszcze trochę przekształcić i z dwóch wyrażeń wyłączyć przed nawias niewiadomą x:

5x2+(3+π)x=0

Współczynnik b to znowu to, co stoi „przed” niewiadomą x, więc cały nawias jest równy współczynnikowi b = (3 + π). Podobne równanie:

−x2+4x+1−2=0

Pierwsze dwa współczynniki są oczywiste: a = −1 i b = 4. A wyraz wolny? To pozostałe wyrażenia, w których nie ma x. Zatem c=1−2. Nie bój się pierwiastka, nie gryzie, to zwykła liczba.

A jakie wartości mają współczynniki tego równania? (x + 1)(x + 2) = −2x. Najpierw musimy sprowadzić równanie do postaci ogólnej. Wymnożymy nawiasy i dostaniemy

x2+3x+2=−2x

a na koniec dodamy do równania 2x, żeby po prawej stronie zostało zero:

x2+5x+2=0.

Wartości są już oczywiste: a = 1, b = 5, c = 2.

Równanie kwadratowe bez wyrazu liniowego

Jeśli b = 0, mamy do czynienia z równaniem kwadratowym bez wyrazu liniowego, które rozwiązuje się podobnie jak równanie liniowe. Postać ogólna takiego równania wygląda więc tak:

ax2+c=0

Ponieważ b = 0, cały wyraz liniowy bx z równania znika, bo 0x = 0. Równanie rozwiązujemy tak, że najpierw odejmujemy wyraz wolny. Odejmujemy więc od równania wartość c. Dostajemy:

ax2+c=0/−cax2=−c

Następnie dzielimy równanie przez liczbę a. Dostajemy:

x2=−ca

I na koniec obie strony równania pierwiastkujemy. Ułamek po prawej stronie nie może przy tym być ujemny, bo z liczby ujemnej pierwiastka wyciągnąć się nie da. Dostajemy wynik:

x1=−ca,x2=−−ca

Zauważ, że dostajemy dwa wyniki, jeden dodatni, a drugi ujemny. Lepiej będzie to widać na przykładzie. Rozwiążemy równanie

2x2−8=0.

Zgodnie z opisanym sposobem najpierw odejmujemy wyraz c. Uważaj: wyraz c jest w tym przypadku ujemny, więc odejmujemy liczbę ujemną, czyli dodajemy dodatnią. Do całego równania dodajemy więc +8 (chodzi o to, żeby ósemka trafiła na prawą stronę). Dostajemy:

2x2=8

Dalej zgodnie z opisanym sposobem dzielimy równanie przez liczbę a, czyli przez dwójkę. Po podzieleniu dostajemy:

x2=4

Teraz pierwiastkujemy.

x1=2,x2=−2

Skąd tam też minus dwa? Bo minus dwa razy minus dwa to cztery. Możemy też spojrzeć na rozwiązanie graficzne: widać, że wykres funkcji 2x2 − 8 przecina oś x dokładnie w punktach x1 = −2 i x2 = 2.

Rozwiązanie graficzne równania 2x^2-8=0

Rozwiąż równanie

80x2−5=0.

Do równania dodajemy piątkę:

80x2=5

Dzielimy przez 80:

x2=580

Skracamy ułamek:

x2=116

Pierwiastkujemy:

x1=14,x2=−14

Równanie kwadratowe bez wyrazu wolnego

Kolejny szczególny przypadek równania kwadratowego zachodzi wtedy, gdy wyraz wolny c jest równy zeru. Postać ogólna równania wygląda tak:

ax2+bx=0

Taki rodzaj równania rozwiązujemy, wyłączając niewiadomą przed nawias:

x(ax+b)=0.

Tu już dość wyraźnie widać wynik. Znowu wyjdą dwa rozwiązania równania, ale jedno z nich będzie zawsze równe zeru. Całą lewą stronę mamy bowiem w postaci iloczynu dwóch wyrażeń: x i nawiasu (ax + b). Kiedy ten iloczyn jest równy zeru? Gdy przynajmniej jedno z tych wyrażeń jest równe zeru. Lewa strona jest więc równa zeru w dwóch przypadkach:

x=0lubax+b=0.

Pierwszy wynik równania już więc mamy, jest nim zero. Kolejny dostaniemy, gdy rozwiążemy równanie liniowe ax + b = 0. Z artykułu o równaniach liniowych wiemy, że to równanie ma dokładnie jedno rozwiązanie, równe:

x=−ba

Możemy więc już zapisać wynik całego równania kwadratowego ax2 + bx = 0:

x1=0,x2=−ba.

Przykład:

6x2+3x=0

Wyłączamy x przed nawias:

x(6x+3)=0

Pierwsze rozwiązanie to x = 0. Drugie rozwiązanie znajdziemy, rozwiązując równanie liniowe 6x + 3 = 0:

x=−ba=−36=−12.

Zapisujemy wynik:

x1=0,x2=−12.

Znowu możemy spojrzeć na wykres funkcji, który przecina oś x dokładnie w tych punktach:

Wykres funkcji 6x^2+3x

Inne sposoby rozwiązywania

To były podstawowe techniki dla szczególnych rodzajów równań kwadratowych. Ogólne równanie kwadratowe rozwiązuje się za pomocą wyróżnika. Do dalszych rodzajów równań należy równanie kwadratowe z parametrem.

Kalkulator

Wpisz współczynniki a, b i c ogólnego równania ax2 + bx + c = 0, a kalkulator obliczy wyróżnik i rozwiązania. Osobno znajdziesz go też jako kalkulator równania kwadratowego.

Wyróżnik jest dodatni, równanie ma dwa rzeczywiste rozwiązania: x₁ = −3 i x₂ = −4.

Rozdziały: Podstawowe równanie kwadratowe, Rozwiązywanie za pomocą wyróżnika, Równanie kwadratowe z parametrem, Rozwiązania w zbiorze liczb zespolonych