การแจกแจงความถี่
การแจกแจง (distribution) บอกเซตของค่าที่ตัวแปรสุ่มของเราเป็นได้
การแจกแจงความถี่ของตัวแปรเดียว
โดยทั่วไปจะแสดงการแจกแจงในรูปตารางหรือกราฟ เริ่มจากการทำการทดลองอย่างหนึ่ง ครูสมศรีสอนคณิตศาสตร์ชั้น ม.2/3 เราจะดูว่านักเรียนของครูได้คะแนนวิชาคณิตศาสตร์ปลายภาค (เต็ม 100) เท่าใด ประชากรของการทดลองนี้คือนักเรียนทุกคนในห้อง ม.2/3 ซึ่งมีทั้งหมด 30 คน บันทึกผลการทดลองลงในตาราง:
| คะแนน | จำนวนนักเรียน |
|---|---|
| 100 | 7 |
| 80 | 13 |
| 60 | 6 |
| 40 | 3 |
| 20 | 1 |
ตารางนี้แสดงการแจกแจงความถี่ของตัวแปรไม่ต่อเนื่อง “คะแนนวิชาคณิตศาสตร์ปลายภาค” การแจกแจงเดียวกันนี้แสดงด้วยแผนภูมิแท่งได้ดังนี้
การแจกแจงความถี่แยกตามกลุ่ม
ในตัวอย่างก่อนหน้า คะแนนแต่ละค่ามีแท่งเพียงแท่งเดียว ซึ่งบอกว่ามีนักเรียนกี่คนที่ได้คะแนนนั้น เรายังแบ่งความถี่เหล่านี้ออกเป็นกลุ่มย่อยที่น่าสนใจได้อีก เช่น อาจอยากรู้ว่านักเรียนชายและนักเรียนหญิงได้คะแนนเท่าใด แทนที่จะมีคอลัมน์เดียวก็ใช้สองคอลัมน์ คอลัมน์หนึ่งสำหรับนักเรียนชาย อีกคอลัมน์หนึ่งสำหรับนักเรียนหญิง ตารางเช่นนี้แสดงการแจกแจงความถี่แยกตามกลุ่ม
| คะแนน | จำนวนนักเรียนชาย | จำนวนนักเรียนหญิง |
|---|---|---|
| 100 | 5 | 2 |
| 80 | 6 | 7 |
| 60 | 4 | 2 |
| 40 | 1 | 2 |
| 20 | 1 | 0 |
ข้อมูลชุดเดียวกันในแผนภูมิแท่ง:
ความถี่สัมพัทธ์
บางครั้งไม่จำเป็นต้องรู้จำนวนนักเรียนที่ได้คะแนนแต่ละค่า อาจต้องการรู้เพียงว่านักเรียนกี่เปอร์เซ็นต์ที่ได้ 20 คะแนน เป็นต้น สิ่งที่ใช้ในกรณีนี้คือความถี่สัมพัทธ์ (relative frequency)
ห้อง ม.2/3 มีนักเรียนทั้งหมด 30 คน ให้จำนวนนี้แทนด้วย N นั่นคือ N = 30 ถ้าต้องการหาความถี่สัมพัทธ์ ให้นำความถี่ไปหารด้วย N ดังนั้นความถี่สัมพัทธ์ของคะแนน 60 เมื่อไม่แยกนักเรียนชายและหญิงหาได้จาก 6/30 โดย 6 คือจำนวนนักเรียนที่ได้ 60 คะแนน ผลที่ได้คือความถี่สัมพัทธ์ 0.2 ถ้าต้องการผลเป็นเปอร์เซ็นต์ ให้คูณจำนวนนี้ด้วยหนึ่งร้อย: 0.2 × 100 = 20 จึงได้ 20% ความถี่สัมพัทธ์เขียนลงในตารางได้เช่นกัน:
| คะแนน | ความถี่ | ความถี่สัมพัทธ์ |
|---|---|---|
| 100 | 7 | 0.2333… |
| 80 | 13 | 0.4333… |
| 60 | 6 | 0.2 |
| 40 | 3 | 0.1 |
| 20 | 1 | 0.0333… |
ความถี่สัมพัทธ์แสดงในแผนภูมิได้เช่นกัน:
ความถี่สะสม
ข้างคอลัมน์ความถี่ของคะแนนยังเพิ่มอีกคอลัมน์หนึ่งสำหรับความถี่สะสม (cumulative frequency) ได้ พิจารณาตารางต่อไปนี้
| คะแนน | จำนวนนักเรียน | ความถี่สะสม |
|---|---|---|
| 100 | 7 | 7 |
| 80 | 13 | 20 |
| 60 | 6 | 26 |
| 40 | 3 | 29 |
| 20 | 1 | 30 |
ในแถวที่สอง คอลัมน์ความถี่สะสมมีค่า 20 ซึ่งได้จากการบวกจำนวนนักเรียนในแถวที่หนึ่งและแถวที่สอง คือ 7 + 13 = 20 ในแถวที่สามมีความถี่สะสม 26 เพราะ 7 + 13 + 6 = 26 กล่าวอีกอย่างหนึ่ง ความถี่สะสมคือผลบวกของความถี่ในทุกแถวที่อยู่เหนือแถวปัจจุบันบวกกับค่าในแถวปัจจุบัน
ในแถวแรกความถี่สะสมจึงเท่ากับความถี่ และในแถวสุดท้ายความถี่สะสมเท่ากับขนาดของประชากรทั้งหมด (ในห้องมีนักเรียนสามสิบคน)
หาความถี่สะสมสัมพัทธ์ได้เช่นกัน:
| คะแนน | ความถี่สัมพัทธ์ | ความถี่สะสมสัมพัทธ์ |
|---|---|---|
| 100 | 0.2333 | 0.2333… |
| 80 | 0.4333 | 0.6666… |
| 60 | 0.2 | 0.86666… |
| 40 | 0.1 | 0.96666… |
| 20 | 0.0333 | 1 |
ในแถวแรก ความถี่สะสมสัมพัทธ์มีค่าเท่ากับค่าในคอลัมน์ความถี่สัมพัทธ์อีกเช่นกัน ส่วนแถวสุดท้ายมีค่า 1 ซึ่งหมายถึง 100% ของประชากร
การแจกแจงความถี่ของตัวแปรต่อเนื่อง
ถ้าตัวแปรสุ่มไม่ใช่ตัวแปรไม่ต่อเนื่องแต่เป็นตัวแปรต่อเนื่อง โดยทั่วไปจะไม่แสดงในตารางหรือแผนภูมิแท่ง แต่แสดงเป็นกราฟธรรมดาเหมือนกราฟของฟังก์ชัน ตัวอย่างของตัวแปรต่อเนื่องคืออุณหภูมิ จากเว็บไซต์ chmi.cz ของสถาบันอุตุนิยมวิทยาและอุทกวิทยาแห่งสาธารณรัฐเช็ก หาอุณหภูมิเฉลี่ยของกรุงปรากในเดือนมกราคม ช่วงปี 1961–1990 ได้ แล้วแสดงในกราฟเป็นเส้นโค้งต่อเนื่อง: