✖

ความแปรปรวน

ความแปรปรวน (variance) บอกว่าค่าต่าง ๆ ในข้อมูลชุดของเรากระจายมากน้อยเพียงใด

ความหมายของความแปรปรวน

พิจารณาตารางต่อไปนี้ ซึ่งแสดงคะแนนปลายภาค (เต็ม 100) ของนักเรียนชั้น ม.2/2 ที่เลือกมาสิบคน เราจะสนใจสองวิชา คือคณิตศาสตร์และประวัติศาสตร์

ชื่อ คณิตศาสตร์ ประวัติศาสตร์
สมชาย 80 40
อนันต์ 100 100
กฤษ 80 100
ณัฐพงศ์ 80 100
กัญญา 80 60
พลอย 100 40
ธนา 80 20
ต้น 80 100
มาลี 80 80
ประเสริฐ 60 40

จะเห็นว่านักเรียนส่วนใหญ่ได้คะแนนคณิตศาสตร์ 80 คะแนน มีบางคนได้ 100 หรือ 60 คะแนน ส่วนคอลัมน์ประวัติศาสตร์ค่อนข้างวุ่นวาย คะแนนกระจายตั้งแต่ 20 ถึง 100 และไม่มีคะแนนใดที่มีมากกว่าคะแนนอื่นอย่างชัดเจน คะแนนประวัติศาสตร์จึงกระจายมากกว่าคะแนนคณิตศาสตร์

ถ้าหาค่าเฉลี่ยของคะแนนคณิตศาสตร์ จะได้ 82 จะเห็นว่าข้อมูลส่วนใหญ่อยู่ค่อนข้างใกล้ค่านี้ ในทางกลับกัน ค่าเฉลี่ยของคะแนนประวัติศาสตร์คือ 68 และคะแนนส่วนใหญ่ไม่ได้อยู่ใกล้ค่านี้

การกระจายนี้แสดงเป็นตัวเลขได้อย่างไร

วิธีหาความแปรปรวน

นำข้อมูลจากตารางข้างต้นมาเขียนเป็นกราฟ โดยแสดงเฉพาะคะแนนประวัติศาสตร์

คะแนนปลายภาควิชาประวัติศาสตร์

บนแกน X เป็นนักเรียน (คราวนี้ไม่มีชื่อ ให้ถือว่า 1 = สมชาย 2 = อนันต์ เป็นต้น) บนแกน Y เป็นคะแนนปลายภาค เส้นตรง y = 68 แทนค่าเฉลี่ย

ความแปรปรวนคือค่าเฉลี่ยของกำลังสองของระยะห่างจากค่าเฉลี่ย ฟังดูลึกลับ แต่จริง ๆ แล้วง่าย กำลังสองของ x นึกภาพได้เป็นพื้นที่ของรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัสที่มีด้านยาว x ในกราฟจึงสร้างรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัสที่มีด้านยาวเท่ากับระยะห่างของข้อมูลแต่ละค่าจากค่าเฉลี่ย:

กราฟที่แสดงรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัสของระยะห่าง

ในกราฟแสดงรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัสไว้สี่รูป เพราะใส่ทุกรูปไม่ได้ จะเห็นว่ากัญญาอยู่ค่อนข้างใกล้ค่าเฉลี่ย รูปสี่เหลี่ยมของกัญญาจึงเล็ก ส่วนธนาอยู่ห่างจากค่าเฉลี่ยมาก รูปสี่เหลี่ยมจึงใหญ่ ถ้าสร้างรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัสทุกรูปแล้วหาพื้นที่เฉลี่ยของรูปเหล่านั้น จะได้ความแปรปรวน

ถ้ามีข้อมูลชุด X = [x1, …, xN] โดย x― เป็นค่าเฉลี่ย ความแปรปรวนซึ่งเขียนแทนด้วย Var หาได้ดังนี้:

Var(X)=1N((x1−x―)2+(x2−x―)2+…+(xN−x―)2)

หรือเขียนด้วยสัญลักษณ์แทนการบวกได้ดังนี้:

Var(X)=1N∑i=1N(xi−x―)2

ทำไมต้องเป็น (x1−x―)2 นิพจน์ x1−x― เพียงอย่างเดียวให้ระยะห่างของจุด x1 จากค่าเฉลี่ย ถ้าค่า x1 น้อยกว่าค่าเฉลี่ย ที่ถูกต้องกว่าควรเขียน |x1−x―| (ค่าสัมบูรณ์) แต่เนื่องจากต้องการพื้นที่ของรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส จึงยกกำลังสองค่านี้

ความแปรปรวนของข้อมูลชุดของเราจึงเป็น:

Var(ประวัติศาสตร์)=110((40−68)2+(100−68)2+(100−68)2+(100−68)2+(60−68)2+(40−68)2+(20−68)2+(100−68)2+(80−68)2+(40−68)2)=110×8960=896

ความแปรปรวน (variance) คือ 896 ความแปรปรวนของคะแนนคณิตศาสตร์เป็นดังนี้:

Var(คณิตศาสตร์)=110((80−82)2+(100−82)2+(80−82)2+(80−82)2+(80−82)2+(100−82)2+(80−82)2+(80−82)2+(80−82)2+(60−82)2)=110×1160=116

ความแปรปรวน (variance) คือ 116 จะเห็นว่าความแปรปรวนของข้อมูลชุดนี้น้อยกว่ามากตามที่คาดไว้

วิธีหาความแปรปรวนใน Excel

ใน Excel ใช้ฟังก์ชัน var หรือฟังก์ชันรูปแบบอื่นของฟังก์ชันนี้ ตัวอย่างเช่น var.p ซึ่งรับช่วงเซลล์ที่เลือกเป็นอาร์กิวเมนต์