ความแปรปรวน
ความแปรปรวน (variance) บอกว่าค่าต่าง ๆ ในข้อมูลชุดของเรากระจายมากน้อยเพียงใด
ความหมายของความแปรปรวน
พิจารณาตารางต่อไปนี้ ซึ่งแสดงคะแนนปลายภาค (เต็ม 100) ของนักเรียนชั้น ม.2/2 ที่เลือกมาสิบคน เราจะสนใจสองวิชา คือคณิตศาสตร์และประวัติศาสตร์
| ชื่อ | คณิตศาสตร์ | ประวัติศาสตร์ |
|---|---|---|
| สมชาย | 80 | 40 |
| อนันต์ | 100 | 100 |
| กฤษ | 80 | 100 |
| ณัฐพงศ์ | 80 | 100 |
| กัญญา | 80 | 60 |
| พลอย | 100 | 40 |
| ธนา | 80 | 20 |
| ต้น | 80 | 100 |
| มาลี | 80 | 80 |
| ประเสริฐ | 60 | 40 |
จะเห็นว่านักเรียนส่วนใหญ่ได้คะแนนคณิตศาสตร์ 80 คะแนน มีบางคนได้ 100 หรือ 60 คะแนน ส่วนคอลัมน์ประวัติศาสตร์ค่อนข้างวุ่นวาย คะแนนกระจายตั้งแต่ 20 ถึง 100 และไม่มีคะแนนใดที่มีมากกว่าคะแนนอื่นอย่างชัดเจน คะแนนประวัติศาสตร์จึงกระจายมากกว่าคะแนนคณิตศาสตร์
ถ้าหาค่าเฉลี่ยของคะแนนคณิตศาสตร์ จะได้ 82 จะเห็นว่าข้อมูลส่วนใหญ่อยู่ค่อนข้างใกล้ค่านี้ ในทางกลับกัน ค่าเฉลี่ยของคะแนนประวัติศาสตร์คือ 68 และคะแนนส่วนใหญ่ไม่ได้อยู่ใกล้ค่านี้
การกระจายนี้แสดงเป็นตัวเลขได้อย่างไร
วิธีหาความแปรปรวน
นำข้อมูลจากตารางข้างต้นมาเขียนเป็นกราฟ โดยแสดงเฉพาะคะแนนประวัติศาสตร์
บนแกน X เป็นนักเรียน (คราวนี้ไม่มีชื่อ ให้ถือว่า 1 = สมชาย 2 = อนันต์ เป็นต้น) บนแกน Y เป็นคะแนนปลายภาค เส้นตรง y = 68 แทนค่าเฉลี่ย
ความแปรปรวนคือค่าเฉลี่ยของกำลังสองของระยะห่างจากค่าเฉลี่ย ฟังดูลึกลับ แต่จริง ๆ แล้วง่าย กำลังสองของ x นึกภาพได้เป็นพื้นที่ของรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัสที่มีด้านยาว x ในกราฟจึงสร้างรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัสที่มีด้านยาวเท่ากับระยะห่างของข้อมูลแต่ละค่าจากค่าเฉลี่ย:
ในกราฟแสดงรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัสไว้สี่รูป เพราะใส่ทุกรูปไม่ได้ จะเห็นว่ากัญญาอยู่ค่อนข้างใกล้ค่าเฉลี่ย รูปสี่เหลี่ยมของกัญญาจึงเล็ก ส่วนธนาอยู่ห่างจากค่าเฉลี่ยมาก รูปสี่เหลี่ยมจึงใหญ่ ถ้าสร้างรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัสทุกรูปแล้วหาพื้นที่เฉลี่ยของรูปเหล่านั้น จะได้ความแปรปรวน
ถ้ามีข้อมูลชุด X = [x1, …, xN] โดย
หรือเขียนด้วยสัญลักษณ์แทนการบวกได้ดังนี้:
ทำไมต้องเป็น
ความแปรปรวนของข้อมูลชุดของเราจึงเป็น:
ความแปรปรวน (variance) คือ 896 ความแปรปรวนของคะแนนคณิตศาสตร์เป็นดังนี้:
ความแปรปรวน (variance) คือ 116 จะเห็นว่าความแปรปรวนของข้อมูลชุดนี้น้อยกว่ามากตามที่คาดไว้
วิธีหาความแปรปรวนใน Excel
ใน Excel ใช้ฟังก์ชัน var หรือฟังก์ชันรูปแบบอื่นของฟังก์ชันนี้ ตัวอย่างเช่น var.p ซึ่งรับช่วงเซลล์ที่เลือกเป็นอาร์กิวเมนต์