แลตทิซ
แลตทิซ (lattice) คือเซตอันดับที่มีสมบัติเพิ่มเติมว่า สำหรับสมาชิกสองตัวใด ๆ ของแลตทิซ ต้องมีขอบเขตบนน้อยที่สุด (supremum) และขอบเขตล่างมากที่สุด (infimum) ซึ่งอยู่ในแลตทิซนั้นด้วย
เซตบนและเซตล่าง
เริ่มจากเซต M ที่มีอันดับ ≤ นิยามไว้ อันดับนี้เป็นอะไรก็ได้ แต่ต้องสอดคล้องกับเงื่อนไขของความสัมพันธ์อันดับ
ต่อไปเลือกสมาชิก a ตัวหนึ่งจากเซต M เซตบน (upper set) ของสมาชิก a ในเซต M นิยามว่าเป็น x ∈ M ทั้งหมดที่มากกว่าหรือเท่ากับ a นั่นคือ a ≤ x
ถ้าเลือกเซตเป็นจำนวนนับ และสมาชิก a = 7 เซตบนคือเซตของจำนวน {7, 8, 9, …} บนจำนวนจริงจะได้ช่วง [7, ∞)
ถ้าเลือกเซต M = 2ℕ — ซึ่งเป็นเพาเวอร์เซต คือเซตของสับเซตทั้งหมดของจำนวนนับ นั่นคือเซตทั้งหมดที่สร้างได้จากจำนวนนับ อันดับกำหนดด้วยความสัมพันธ์การเป็นสับเซต จะได้ว่า {3, 5} ≤ {3, 4, 5} เป็นต้น
เซตบนของเซต {1, 2, 3, 4} คือเซตทั้งหมดที่มีสมาชิก 1, 2, 3, 4 เช่น เซต {1, 2, 3, 4, 5, 6, 9} หรือ {1, 2, 3, 4, 2323, 454645} เซต {1, 2, 3, 4} เองก็อยู่ในเซตบนด้วย
เซตล่าง (lower set) นิยามทำนองเดียวกัน — ประกอบด้วยสมาชิกที่น้อยกว่าหรือเท่ากับสมาชิก a สำหรับ a = 7 และ M เป็นจำนวนนับ จะได้เซต {1, 2, 3, 4, 5, 6, 7} ซึ่งเป็นจำนวนนับที่น้อยกว่าหรือเท่ากับเจ็ด
สำหรับเซต {1, 2, 3, 4} จะได้สับเซตทั้งหมดของเซตนี้
เซตบนและเซตล่างของสมาชิกหลายตัว
ในส่วนที่แล้วนิยามเซตบนและเซตล่างสำหรับสมาชิกตัวเดียว แต่นิยามสำหรับสมาชิกหลายตัวได้ด้วย ถ้ามีเซต M และสมาชิก a และ b เซตบนร่วมของทั้งสองจะประกอบด้วยสมาชิกที่มากกว่าหรือเท่ากับทั้ง a และ b พร้อมกัน กล่าวอีกอย่างหนึ่งคือหาเซตบนของสมาชิกทั้งสองแล้วหาอินเตอร์เซกชัน จะได้สมาชิกที่มากกว่า a และมากกว่า b ด้วย
ถ้ายังพิจารณาจำนวนนับ ให้ a = 3, b = 5 สมาชิกทั้งหมดที่มากกว่าหรือเท่ากับ a คือเซต {3, 4, 5, 6, …} และที่มากกว่าหรือเท่ากับ b คือ {5, 6, 7, 8, …} เมื่อหาอินเตอร์เซกชันจะได้เซต {5, 6, 7, 8, …} อีก ถ้าเป็นเซตอันดับทุกส่วน ก็เพียงหาสมาชิกที่มากกว่าในสองตัวนั้นแล้วหาเซตบนของสมาชิกนั้น
สำหรับเซตของเซตจะไม่ง่ายอย่างนี้ ลองหาเซตล่างของเซต a = {1, 2, 3} และ b = {2, 3, 4} ซึ่งคือเซตทั้งหมดที่เป็นสับเซตของทั้ง a และ b เช่น เซต {1, 2, 3} เป็นสับเซตของ a หรือไม่ เป็น และเป็นสับเซตของ b ด้วยหรือไม่ ไม่เป็น เซตนี้จึงไม่อยู่ในเซตล่าง
ลองดูว่าเซตที่ใหญ่ที่สุดที่เป็นสับเซตของทั้ง a และ b คืออะไร เห็นได้ว่าเป็นเซต {2, 3} ซึ่งได้จากอินเตอร์เซกชัน a ∩ b เซตนี้อยู่ในเซตล่าง และสับเซตทุกเซตของเซตนี้ก็อยู่ด้วย เช่น ถ้า ∅ ⊆ {2, 3} และ {2, 3} ⊆ a ∧ {2, 3} ⊆ b ย่อมได้ ∅ ⊆ a ∧ ∅ ⊆ b ด้วย ซึ่งเป็นผลจากสมบัติถ่ายทอด
สุดท้ายนิยามเซตบนและเซตล่างสำหรับทั้งเซต ไม่ใช่เพียงคู่ของสมาชิก ให้ M เป็นเซต และ A ⊆ M เป็นเซตที่ต้องการหาเซตบนและเซตล่าง จะได้ว่า:
ขอบเขตบนน้อยที่สุดและขอบเขตล่างมากที่สุด
ใช้เซตบนและเซตล่างนิยามขอบเขตล่างมากที่สุดและขอบเขตบนน้อยที่สุดได้ง่าย ถ้ามีเซต M และสมาชิก a ∈ M ขอบเขตบนน้อยที่สุดและขอบเขตล่างมากที่สุดของสมาชิก a ก็คือ a นั่นเอง
แต่ถ้าต้องการหาขอบเขตบนน้อยที่สุดของสมาชิกสองตัว a และ b จาก M ต้องทำอีกแบบหนึ่ง ขอบเขตบนน้อยที่สุดของ a และ b เขียนแทนด้วย a ∨ b หรือ sup(a, b) เท่ากับสมาชิกน้อยที่สุดของเซตบนของ a และ b นั่นคือหาสมาชิกทั้งหมดที่มากกว่าหรือเท่ากับ a และ b แล้วเลือกสมาชิกน้อยที่สุดจากสมาชิกเหล่านั้น ไม่ใช่สมาชิกเล็กสุดเฉพาะกลุ่ม แต่เป็นสมาชิกน้อยที่สุด ในกรณีทั่วไปสมาชิกน้อยที่สุดอาจไม่มี ขอบเขตบนน้อยที่สุดจึงอาจไม่มีเช่นกัน
ถ้าหาขอบเขตล่างมากที่สุด ขั้นแรกหาเซตล่างของสมาชิกทั้งสอง แล้วหาสมาชิกมากที่สุด
ตัวอย่าง เรารู้แล้วว่าเซตบนของ 3 และ 5 คือเซต {5, 6, 7, …} สมาชิกน้อยที่สุดเท่ากับห้า จะได้ว่า sup(3, 5) = 5
และเรารู้ว่าเซตล่างของเซต a = {1, 2, 3} และ b = {2, 3, 4} เท่ากับเซตของสับเซตทั้งหมดของเซต {2, 3} ได้แก่เซต {2, 3} {2} {3} และ ∅ ซึ่งเซตที่ใหญ่ที่สุดคือเซต {2, 3} เซตนี้จึงเป็นขอบเขตล่างมากที่สุดของเซต a และ b เขียนแทนด้วย a ∧ b = {2, 3} หรือ inf(a, b) = {2, 3}
นิยามของแลตทิซ
แลตทิซ S คือเซตอันดับที่สำหรับสมาชิกสองตัวใด ๆ a, b ∈ S มีขอบเขตบนน้อยที่สุดและขอบเขตล่างมากที่สุด และทั้งสองอยู่ในเซต S จึงเขียนได้ว่าเซตอันดับ S เป็นแลตทิซ ถ้า
ตัวอย่างง่าย ๆ ของแลตทิซคือจำนวนจริงที่มีอันดับตามปกติ จะได้ว่า sup(a, b) = max(a, b) และ inf(a, b) = min(a, b) ซึ่งเป็นจำนวนจริงเสมอ
วงศ์ของเซตที่มีอันดับตามความสัมพันธ์การเป็นสับเซตดังที่นิยามไว้ก่อนหน้านี้ก็เป็นแลตทิซ จะได้ว่า sup(a, b) = a ∪ b และ inf(a, b) = a ∩ b ซึ่งเป็นเซตในวงศ์ของเซตอีกเช่นกัน
ถ้าให้วงศ์ของเซต S เป็นสับเซตที่มีสมาชิกสองตัวทั้งหมดของจำนวนนับ (เช่น {1, 2} {7, 19} …) เซตนี้ไม่เป็นแลตทิซ เพราะ เช่น sup({1, 2}, {3, 4}) = {1, 2, 3, 4} และเซต {1, 2, 3, 4} ไม่เป็นสมาชิกของเซตของสับเซตที่มีสมาชิกสองตัวทั้งหมดของจำนวนนับ
สารบัญ: ความสัมพันธ์, การดำเนินการของความสัมพันธ์, ความสัมพันธ์ทวิภาค, ความสัมพันธ์ทวิภาคบนเซต, ความสัมพันธ์สมมูล, ความสัมพันธ์อันดับ, แลตทิซ