✖

อินเวอร์สการคูณของเมทริกซ์

อินเวอร์สการคูณของเมทริกซ์ (inverse matrix) นิยามสำหรับเมทริกซ์จัตุรัสที่เป็นเมทริกซ์ไม่เอกฐาน ผลคูณของเมทริกซ์กับอินเวอร์สการคูณของเมทริกซ์นั้นเป็นเมทริกซ์เอกลักษณ์

นิยาม

อินเวอร์สการคูณหาได้เฉพาะของเมทริกซ์จัตุรัส สำหรับเมทริกซ์ที่ไม่เป็นจัตุรัสไม่มีนิยาม นอกจากนี้อินเวอร์สการคูณของเมทริกซ์ A (เขียนแทนด้วย A−1) มีเฉพาะเมื่อเมทริกซ์นั้นเป็นเมทริกซ์ไม่เอกฐาน (ไม่มีแถวที่ขึ้นต่อกันเชิงเส้น) และเมื่อมีก็มีเพียงเมทริกซ์เดียว สมบัติหลักสองข้อของอินเวอร์สการคูณของเมทริกซ์คือ:

(A−1)−1=A

และสมบัติที่สำคัญที่สุดของอินเวอร์สการคูณของเมทริกซ์ (ซึ่งเป็นนิยามของอินเวอร์สการคูณด้วย):

A⋅A−1=I

I คือเมทริกซ์เอกลักษณ์

วิธีหาอินเวอร์สการคูณของเมทริกซ์

ต่อไปเป็นวิธีหาอินเวอร์สการคูณของเมทริกซ์ ขั้นตอนวิธีที่ง่ายที่สุดคือวิธีการกำจัดแบบเกาส์ (Gaussian elimination) คือดำเนินการกับเมทริกซ์ A ให้เป็นเมทริกซ์เอกลักษณ์ โดยเขียนเมทริกซ์เอกลักษณ์ไว้ข้าง ๆ แล้วดำเนินการกับเมทริกซ์นั้นแบบเดียวกับที่ทำกับเมทริกซ์ A เมื่อคำนวณเสร็จ ทางซ้ายจะเป็นเมทริกซ์ A ที่กลายเป็นเมทริกซ์เอกลักษณ์ และทางขวาจะเป็นอินเวอร์สการคูณของเมทริกซ์ ลองทำกับตัวอย่างง่าย ๆ:

(1234)

ดูแวบเดียวก็เห็นว่าเมทริกซ์นี้เป็นเมทริกซ์ไม่เอกฐาน การหาอินเวอร์สการคูณจึงมีความหมาย เมื่อหาอินเวอร์สการคูณของเมทริกซ์ มักเขียนในรูป:

(12103401)

ต่อไปดำเนินการกับเมทริกซ์ทางซ้ายให้เป็นเมทริกซ์เอกลักษณ์ และดำเนินการแบบเดียวกันกับเมทริกซ์ทางขวา นำ −3 เท่าของแถวที่หนึ่งไปบวกกับแถวที่สอง เริ่มจากเมทริกซ์ทางซ้าย:

(12100−201)

ต่อไปนำ −3 เท่าของแถวที่หนึ่งของเมทริกซ์ทางขวาไปบวกกับแถวที่สองของเมทริกซ์ทางขวา:

(12100−2−31)

ต่อไปต้องทำให้ตำแหน่ง a12 เป็นศูนย์ เพียงนำแถวที่สองไปบวกกับแถวที่หนึ่ง คราวนี้ทำทั้งสองข้างในขั้นเดียว:

(10−210−2−31)

และกำจัดลบสองโดยหารทั้งแถวด้วยลบสอง:

(10−210132−12)

อินเวอร์สการคูณของเมทริกซ์ที่ได้คือ:

(−2132−12)

ถ้าต้องการตรวจสอบว่าอินเวอร์สการคูณที่หาได้ถูกต้องหรือไม่ ให้คูณกับเมทริกซ์เดิม:

(−2132−12)⋅(1234)=(1001)

ตรวจคำตอบได้ที่ WolframAlpha

การหาด้วยดีเทอร์มิแนนต์

อินเวอร์สการคูณของเมทริกซ์หาได้ด้วยดีเทอร์มิแนนต์ด้วย ถ้า A เป็นเมทริกซ์ไม่เอกฐาน อินเวอร์สการคูณ A−1 มีสมาชิก aij−1 ซึ่งเท่ากับ:

aij−1=(−1)i+j⋅|Aj,i||A|

ทางซ้ายมี i,j แต่ในตัวเศษมี j,i ระวังข้อนี้ การสลับนี้ไม่ใช่ความผิดพลาด ในตัวเศษมีเมทริกซ์ Aj,i ซึ่งเป็นเมทริกซ์ย่อยของเมทริกซ์ A ที่ได้จากการตัดแถวที่ j และหลักที่ i ออกจากเมทริกซ์ A ดังนั้น ถ้า

A=(123456789),

จะได้ว่า:

A1,1=(⧸1⧸2⧸3⧸456⧸789)=(5689),A1,3=(4578),A2,2=(1379)

ถ้าไม่ชอบที่ตัวห้อยสลับกัน ก็เขียนได้อีกแบบหนึ่ง:

(aij−1)T=(−1)i+j⋅|Ai,j||A|

นั่นคือ ถ้าไม่สลับตัวห้อย จะได้เมทริกซ์สลับเปลี่ยนของอินเวอร์สการคูณ ถ้านำเมทริกซ์สลับเปลี่ยนนี้มาสลับเปลี่ยนอีกครั้ง ก็จะได้อินเวอร์สการคูณของเมทริกซ์

การคำนวณด้วยวิธีนี้มักใช้เวลานาน เหมาะกับการคำนวณด้วยคอมพิวเตอร์เป็นหลัก เพราะตรงไปตรงมามาก ในตัวอย่างจะลองหาเพียงสองจำนวน กำหนดเมทริกซ์นี้:

A=(3−452−313−5−1)

ขั้นแรกหาดีเทอร์มิแนนต์ของเมทริกซ์ทั้งเมทริกซ์ ซึ่งใช้เป็นตัวส่วนของเศษส่วน:

det(A)=−1

ต่อไปหาสมาชิกตัวแรกของอินเวอร์สการคูณของเมทริกซ์ เขียนแทนด้วย a11−1 ซึ่งเท่ากับ:

a11−1=(−1)1+1⋅|A1,1||A|

ต้องใช้เมทริกซ์ย่อย A1,1 เมื่อตัดแถวที่หนึ่งและหลักที่หนึ่งออก จะได้:

A1,1=(−31−5−1)

ต่อไปหาดีเทอร์มิแนนต์ของเมทริกซ์นี้:

det(A1,1)=8

แล้วแทนค่าในสูตรได้เลย:

a11−1=(−1)2×8−1=1×8−1=−8

ได้สมาชิกตัวแรกของอินเวอร์สการคูณของเมทริกซ์แล้ว

A−1=(−8????????)

จำนวนที่สองหาได้ดังนี้:

a12−1=(−1)1+2⋅|A2,1||A|

ดีเทอร์มิแนนต์ของเมทริกซ์ย่อยเท่ากับ

det(A2,1)=|−45−5−1|=29

เมื่อแทนค่าทั้งหมดจะได้:

a12−1=(−1)3×29−1=−1×29−1=−29−1=29

ได้อีกชิ้นหนึ่งของจิ๊กซอว์:

A−1=(−829???????)

ทำต่อไปเรื่อย ๆ แบบนี้