การดำเนินการของความสัมพันธ์
เนื่องจากความสัมพันธ์เป็นเซต จึงใช้การดำเนินการของเซตตามปกติกับความสัมพันธ์ได้
การดำเนินการของเซต
ในบทความก่อนหน้านี้ได้นิยามความสัมพันธ์ว่าเป็นเซต เซตนำมายูเนียน อินเตอร์เซกชัน หรือหาผลต่างได้ ลองดูว่าการดำเนินการเหล่านี้มีความหมายอย่างไรสำหรับความสัมพันธ์
ขั้นแรกต้องกำหนดเงื่อนไขก่อน เพราะการดำเนินการเหล่านี้ใช้กับความสัมพันธ์ใด ๆ ไม่ได้ ถ้ามีความสัมพันธ์ “น้อยกว่า” และ “เป็นจำนวนคู่” การดำเนินการเหล่านี้จะไม่มีความหมาย เพราะความสัมพันธ์แรกเป็นความสัมพันธ์ทวิภาค ส่วนความสัมพันธ์ที่สองเป็นความสัมพันธ์เอกภาค เพื่อให้ได้ความสัมพันธ์อีกครั้งหลังใช้การดำเนินการของเซต ความสัมพันธ์ทั้งหมดที่เกี่ยวข้องต้องมีจำนวนอาร์กิวเมนต์ (arity) เท่ากัน นั่นคือต้องเป็นความสัมพันธ์ n ภาคทั้งหมดสำหรับ n ค่าหนึ่ง
ยูเนียน
พิจารณาความสัมพันธ์ “น้อยกว่า” และ “เท่ากับ” ถ้านำความสัมพันธ์ทั้งสองมายูเนียนกันจะเกิดอะไรขึ้น ความสัมพันธ์น้อยกว่าประกอบด้วยคู่ (a, b) ทั้งหมดที่ a < b ความสัมพันธ์เท่ากับประกอบด้วยคู่ (a, b) ทั้งหมดที่ a = b ความสัมพันธ์ < ∪ = จึงประกอบด้วยคู่ (a, b) ทั้งหมดที่ a < b หรือ a = b คือจำนวน a น้อยกว่าจำนวน b หรือเท่ากัน เรารู้จักความสัมพันธ์นี้ในชื่อ “น้อยกว่าหรือเท่ากับ” เขียนแทนด้วย ≤
ถ้ามีความสัมพันธ์ R1 และ R2 ยูเนียนของทั้งสองคือความสัมพันธ์ R = R1 ∪ R2 ซึ่งสมาชิก r อยู่ในความสัมพันธ์ R เมื่ออยู่ในความสัมพันธ์ R1 หรืออยู่ในความสัมพันธ์ R2 กล่าวอีกอย่างหนึ่งคือ สมาชิกจะอยู่ในความสัมพันธ์ผลลัพธ์ เมื่ออยู่ในความสัมพันธ์ที่นำมายูเนียนอย่างน้อยหนึ่งความสัมพันธ์
อินเตอร์เซกชัน
ยูเนียนให้ความสัมพันธ์ใหม่ที่มีสมาชิกเป็นสมาชิกของความสัมพันธ์ที่นำมายูเนียนอย่างน้อยหนึ่งความสัมพันธ์ อินเตอร์เซกชันก็คล้ายกัน แต่สมาชิกต้องอยู่ในทั้งสองความสัมพันธ์
ถ้านำความสัมพันธ์น้อยกว่าและเท่ากับ (บนจำนวนจริง) มาอินเตอร์เซกชันกันจะได้อะไร ควรได้สมาชิกที่อยู่ในความสัมพันธ์น้อยกว่าและเท่ากันด้วย แต่กรณีนี้เกิดขึ้นไม่ได้ เพราะถ้า a < b จะไม่มีทางได้ a = b ผลที่ได้จึงเป็นความสัมพันธ์ว่าง
พิจารณาความสัมพันธ์สองความสัมพันธ์ต่อไปนี้ “หารลงตัว” และความสัมพันธ์ทวิภาคที่ประกอบด้วยคู่ (a, b) ซึ่ง a เป็นจำนวนคี่และ b เป็นจำนวนคู่ โดยพิจารณาบนจำนวนนับ ความสัมพันธ์แรกมีคู่ของจำนวน เช่น (5, 15) (6, 30) และ (3, 123) — จำนวนที่สองต้องหารด้วยจำนวนแรกลงตัวเสมอ ความสัมพันธ์ที่สองมีคู่ของจำนวนที่จำนวนแรกเป็นจำนวนคี่และจำนวนที่สองเป็นจำนวนคู่ เช่น (1, 4) (5, 14) และ (3, 24) อินเตอร์เซกชันของความสัมพันธ์ทั้งสองคือความสัมพันธ์ใหม่ R ซึ่งประกอบด้วยคู่ (a, b) ที่ b หารด้วย a ลงตัว และ a เป็นจำนวนคี่และ b เป็นจำนวนคู่ด้วย เช่น (5, 30) หรือ (3, 24)
ผลต่าง
ถ้ามีความสัมพันธ์ R1 และ R2 ผลต่าง R1 − R2 คือความสัมพันธ์ใหม่ที่ประกอบด้วยสมาชิกที่อยู่ใน R1 แต่ไม่อยู่ใน R2 ลองกลับไปที่ความสัมพันธ์น้อยกว่าหรือเท่ากับและความสัมพันธ์เท่ากับ ถ้า R1 เป็นความสัมพันธ์น้อยกว่าหรือเท่ากับ และ R2 เป็นความสัมพันธ์เท่ากับ ผลต่าง R1 − R2 จะประกอบด้วยสมาชิกที่อยู่ในความสัมพันธ์น้อยกว่าหรือเท่ากับแต่ไม่อยู่ในความสัมพันธ์เท่ากับ นั่นคือได้คู่ (a, b) ที่ a ≤ b แต่ a = b ไม่เป็นจริง กล่าวอีกอย่างหนึ่งคือได้ความสัมพันธ์น้อยกว่า <
คอมพลีเมนต์ของความสัมพันธ์
ความสัมพันธ์ทุกความสัมพันธ์มีคอมพลีเมนต์ สมาชิกของคอมพลีเมนต์ของความสัมพันธ์ R คือสมาชิกทั้งหมดที่ไม่อยู่ในความสัมพันธ์ R เดิม เช่น คอมพลีเมนต์ของความสัมพันธ์เท่ากับ (คือ =) คือความสัมพันธ์ไม่เท่ากับ ความสัมพันธ์แรกประกอบด้วยคู่ทั้งหมดที่เท่ากัน (เช่น 5 = 5) คอมพลีเมนต์ประกอบด้วยคู่ของจำนวนทั้งหมดที่ไม่เท่ากัน (เช่น 5 ≠ 6)
สิ่งเดียวที่ต้องระวังเมื่อหาคอมพลีเมนต์ของความสัมพันธ์คือเซตที่นิยามความสัมพันธ์ ความสัมพันธ์เท่ากับนิยามได้บนจำนวนนับ จำนวนเต็ม จำนวนจริง หรือแม้แต่บนเซตของคนทั้งโลก
ถ้า R เป็นความสัมพันธ์ทวิภาคจากเซต M1 และ M2 คือ R ⊆ M1 × M2 คอมพลีเมนต์ของความสัมพันธ์ ซึ่งเขียนแทนด้วย S จะเท่ากับ S = (M1 × M2) ∖ R คือสมาชิกที่อยู่ในผลคูณคาร์ทีเซียนของเซตที่นิยามความสัมพันธ์ แต่ไม่อยู่ในความสัมพันธ์ R ความสัมพันธ์ที่มีจำนวนอาร์กิวเมนต์อื่นก็ทำนองเดียวกัน
สารบัญ: ความสัมพันธ์, การดำเนินการของความสัมพันธ์, ความสัมพันธ์ทวิภาค, ความสัมพันธ์ทวิภาคบนเซต, ความสัมพันธ์สมมูล, ความสัมพันธ์อันดับ, แลตทิซ